"GUYRAMI OÑE'ẼVA, 

YVYRA OPURAHÉIVA
HA Y OROGUIGUA"









MAITEIMI


Ko mombe'urã niko oñemombe'úma vaekue yma ymaite Árabe ñe'ẽ me, Oriente Medio retãpýre. Upe máva omombe'úva niko visir rajy hérava Schehrazada, ha'e anga oñeha'ãmbaite omyakãsã karai sultã py'ahatãitépe, ani haḡua ojukauka chupe, añetehápe ikatupyry, iñarandu ha itekove rupi Schehrazada, ojesalva.

Ko mombe'urã hérava Guyrami oñe'ẽ va, yvyra opurahéiva ha y oroguigua niko ombohasa karaiñe'ẽgui maurolugo. Ko audiocuento ohechaukase guarani ha'eha peteĩ ñe'ẽ hesãi ha oikovéva ha ikatu oñemombe'u hese ae upe literatura universal.

Las mil y una noches es una célebre compilación de cuentos tradicionales en lengua árabe, del Oriente Medio. La obra es una serie de historias hindúes, persas, absinios y egipcios, quien relata es la hija del visir, Schehrazada, la narradora que debe mantener siempre vivo el interés del cruel sultán, y así con su creatividad, astucia y sabiduría logra salvar su vida un día más.

La traducción libre del castellano al guaraní del cuento titulado "El pájaro que habla, el árbol que canta y el agua de oro" corresponde a maurolugo. El siguiente audiocuento pretende demostrar que el guaraní es una lengua viva y que sirve de vehículo a la literatura universal.

Idalino Peña




"GUYRAMI" OÑE'ẼVA, 
YVYRA OPURAHÉIVA 
HA Y OROGUIGUA"


Yma ymave ndaje raka'e oiko Persia-pe peteĩ prínsipe hérava Korúcha, ha'e niko osẽvami oguata pyharekue, ojeikuaauka'ỹre mávapa hína ha'e, upéichape oikuaa haḡua mba'épa oiko oikóni rréino ryepýre.

Itúva omanoha'ára guive niko ha'ehaitéma Sultã ha omanda guasúma ramo jepe, ndopoíri upe ilája tujaitégui ha...upéicha rupi ku oguejy rire jepi itrrónogui, oñemonde péicha péichante ha osẽjey oguata tapére hembiguái ndive.

Peteĩ pyhare, ojapoháicha jepi oúvo, Korúcha osẽjeýma oguata ha oho oñembo'y peteĩ óga tupemi rovái. Koty peteĩvagui osẽ lurendymi, upémaramo oñemboja omañañemi okẽngua rupi ha ohecha oguapyjekóramo hína ijapykápe mbohapy kuñataĩ iporãmbajepéva, ojojoguapaguasúva ojojoguahaichavoi umi oñopehẽngue, ha ojesareko porãvo ohechakuaa upe imitãvéva iporãveha ijapytepekuéra ha ohendu oñomongetárõ hína hikuái péicha:

  • Chéve ningo hi'ãite. - Ohendu he'írõ peteĩva: - Hi'ãiténte chéve amenda Karai Sultã panadérore, mba'eichaitéiko ha'uva'erã umi mbujape hetéva oñembojýva palasioguakuérape ḡuarã.
  • Chéve katu hi'ãite. - He'i ambue kuñataĩ: - Hi'ãiténte chéve amenda Karai Sultã kosinérore. Mba'eichaitépa oiméne hembi'uhe ñanderuvicha.

Ha péichama oñemombe'u rire umi mokõi kuñataĩ tuichavéva, ojopyvaipaite hikuái ikypy'ymíme, oñembohorypotávo hese, ojerure chupe ha'eháma tomombe'umi avei hembipota. Ndajeko toiko oikóva, áḡa omendáma rire hikuái mokõivéva, ikatumba'éne okonsegi chupe imenarãmi, oimeraẽ karai rréi rymba kavaju rekaka momboha. Upéva he'ipávo, kakuaa opuka hese mokõivéva.

  • Néi, eñe'ẽkatu oiméramo reñe'ẽta. - Ombojoapy tykéra peteĩva.

Ha upe kuñataĩ pahague oñe'ẽ oñe'ẽháichavoi umi máva iñe'ẽ eirete ykua satĩva, ha osẽ he'i:

  • Ma'ẽna che rykekuéra... - He'i ha okirirĩjey...
  • Mba'érepiko nderovapytãmba ha netĩndymi, mba'épiko repensamba'e. - He'ijeyvoi chupe tykéra ambuéva.
  • Chéve katu hi'ãiténte - He'i upémaramo pahague- Hi'ãiténte chéve amenda Karai Sultãre mandivoi, che membykuéra rupive tomanove'ỹ héra ha huguy, tove umi che membykuimba'e akói taijaguara itúvare. Ha tamora'e upe che memby kuña taha'e peteĩ yvága pukavymi, tahi'áva vera itatĩ ha itajúicha, hesay jave tove tokúi ichugui pérla mimbi ha opuka jave tokukúi hembégui pukavy itaju otililimpáva ha opukavymínte jave katu taipotyjera ijurúpe rrósa poty. - Péicha he'i ha okirirĩ.

Karai Sultã Korúcha ha hembiguái upepevéntema ojapysaka ha ojesareko hesekuéra, aníntemo áḡa upeichahágui ohecha chupekuéra umi mbohapy kuñataĩ, riremínte osẽ ohopa hese hikuái upégui.

Tapérema mitã Korúcha oñakangeta kyre'ỹ ohóvo mba'éichapa ikatúne ombojeroviami umi mbohapy kuñataĩ rembipota ha he'i'ỹre mba'evete hembiguáipe, ojerure chupe tojesareko porã kuñataĩnguéra rógare, mamoitépa opyta hína, ikatu haḡuáicha ko'ẽrõ ára ou ipiarikuéra oguerahávo palásiope. Tembiguái oñakãitýnte ha ára ambuépe ojapóma mburuvicha rembijerure ha oraháma katu hendaitépe mbohapyvéva kuñataĩ.

Karai Sultã itrróno guive, oñakãitývo ohenói chupekuéra hesápe oñembojave haḡua hendápe, ha'ekuéra ijao je'okuemíre oñemboja kyhyjevai ha upévo oryrýi osusũ anga hikuái. Ha Karai Sultã opukavymívo, ombopy'aguapy chupekuéra he'ívo: - Péina oḡuahẽma pende kerayvoty ára, aikuaa porãma pene rembipota, ore rreikuéragui, nokañyivavoi araka'eve mba'evete. Nde, ndetuichavéva, rehupytýtama ne rembipota, remendáta mandivoi ko árape che panadéro ruvicháre. Ha nde, mbyteréva, remendáta mandivoi che kosinéro ruvicháre. Péicha oñe'ẽ rire Karai Sultã, okirirĩ sapy'ami ha oma'ẽ upe imitãvévare, kóva katu ovy'asaingógui na'iñe'ẽrãi ha ñemo'ãnte ikorasõjehyipa ha ho'átava hese pytũ, Karai Sultã ohechakuaávo upéva, oñembo'y, oñakarama ipóre ha omboguapy chupe ijykére, he'ívo:

  • Nde katu ko'áḡa Sultánama. Kóva ko palásio nemba'éma avei ha che katu ne ménama.

Upe ára omenda mbohapyvéva kuñataĩ, umi mokõivéva, omendavaekue kosinéro ha panadéro ruvicháre omenda ikatumiháichante, hákatu Sultána omenda tuichaháichavoi, opa mba'e overa ha ojajaipa, ojekaru, ojejeroky ha ojehechauka umi mba'eporãita, ha marãvoípa ra'e upéva, upete guive Sultána pehẽngue ñañaite mokõivéva, opyta ipy'arove hendive, aipo ijuru ikuaguireínte ndaje raka'e he'i upe he'ivaekue ha amo ipahápe ou ijurupyasy. Ha neipamírõ ḡuarã itarovaitéma hikuái ohundise chupe.

Mokõivéva Sultána ryke ipy'atyaive pa'ũme, oñeha'ãmbaite hovamokõikuaa, hory asyete gua'u chupe hikuái ha ijatukupépe katu añámante oguerojy hese.

Vokoikemírõ ḡuarã Sultána imembýma peteĩ prínsipe jasy ra'ýicha iporãva. Imembytaha'árape, ojerure umi mokõi itykérape oipytyvõmi haḡua chupe. Sultána imba'eporãramo jepe hendivekuéra ha jepémo iporãite imemby, ni upeichavérõ ndopokói umi mokõi kuña py'a hatãitére ha oipytyvõrãngue mba'e hikuái ikypy'y poriahúpe, neipamírõ ḡuarã omoñuhãma katu chupe.

Sultána ojepoka aja gueteri hína imembypa rire, itykerakuéra oñakaramáma mitãkuimba'emi heñoiramóvare, oñongatu peteĩ ajakápe, oguerekóma vaekuevoi hína kuri hikuái ñemihapete ha omyendague peteĩ jagua ra'y re'õnguépe ha osẽ oñondive palásio ryepýre ohechaukávo oĩhaguéichape, ndajeko upéva ha'ehína Sultána membyre.

Sultã Korúcha oikuaávo upe oikóva, ho'apa vaicha hi'ári mundopy, opytavoi yvýre ha oñembyasy añetégui oñembokoty ha ndoikuaasevéi mba'eve, Sultána avei opyta yvýre, kakuaa oñembyasy, ñemo'ãnte ikorasõ soróva.

Tiakuéra opoíma palásio mboypýrigua ysyrýre pe mitãmi heñoiramóva, ha'ekueraite voi ombohyruvaekue ajakápe. Ha'etépe ningo Sultã rembiguái yvotyty rerekua, oguatava'ekue ysyry rembe'ýre, ohecha upe ajaka ovevýiva ohóvo ha ipojái hese peteĩ asádape. Oguenohẽ ha ojesarekóvo ipypeguáre, ojuhu peteĩ mitã neporãva.

Upéva upe mba'e oipy'arupi chupe, ku Faraõ rajy ojepy'arupi haguéicha aipo ojuhúramo guare Moisére ovevyihína ajakápe peteĩ ysyry rembe'ýpe. Ko Sultã rembiguái, aréma omendava'ekue, yma guivémavoi ita'yrase oikóvo peteĩ, mokõi térã mbohapy. Ha oime rire ko'agaite peve naiñemoñaréi gueteri hembireko ndive, oimémone ra'e yvategua nohendúi chupekuéra, upévare oñembyasy oikóni hikuái.

Kuimba'e oñangarekóva yvotytýre, ohechávo upe mitãmi porãite, ojere ohupi vy'apópe ha ohopa heseve hógape, opytáva yvotyty akãmente. Oikévo torypaitépe hembireko kotýpe, omomaitei chupe ha osẽ he'i: - Péina ko'ápe agueru ñandéve ko Tupã rembijopoikue, ko'ára porãite guivéna jaguereko ichupe ñane ñemoñaréramo. Riremínte omombe'u chupe mba'éichapa ha mamópa ojuhu pe mitãmi, he'i avei hasypevete Tupã ohechakuaaha chupekuéra, oñembo'e memete rupi oñondive. Upévo hembireko ohupi mitãmi ha oñemomembýma katu hese.

Ha péina ko'áḡa , peteĩ áño haguépe, Sultána imembyjey, áḡa katu iporãvéntema ako mitãkuimba'e imemby ypykuégui. Upe aja, mokõivéva itykéra, hekotujaitépe oñemo'ensuguy ha ohecha hikuái mba'éichapa ikatu ohundijey chupe; peteĩ tesapirĩme, ipopa'ãma katu mitãmíre, ombohyru ajakápe ha opoijeýma ysyrýre, ojapo haguéichamavoi ambuére. Oñepyrũma katu omoherakuã ha ohechauka hikuái palásio tuichakue jave, ndajeko Sultána imembyhague peteĩ mbarakaja'i.

Tapichakuéra ipochy ha otĩjoa, Karai Sultã katu ipochýramo jepe, oñeha'ãmbaite ojejoko ani haḡua ipochyreirei ha operere péicha péichante.

Sultána anga katu opyta ha'eñomi, rasáma oñembyasýgui ikorasõ ojahogapa tesaýpe.

Tupã ohechapáva ha akóinte oñangarekóva mitãmimi rekovére, ohechauka jeýma ambue mitã upe karai yvotyty rerekuápe, jepiveguáichante oguatavaekue hína oikóvo ysyry rembe'ýre. Karai ogueraha jeýma hógape mitãmi ojuhúva, hembireko katu ohayhueterei jeýnte imemby teéicha ha ako mitã tenondeguaréicha oñangareko porãite jey hese hikuái.

Ha péina Tupã, ani haḡua ojeharuete ichugui umi ojeroviáva hese, ha'e akóinte oñeñanduka imba'eporãha, upéicha rupi hyeguasu jeýma Sultána ha imemby mbohapyha katu peteĩ mitãkuñami neporãva.

Sultána ryke ñañaite mokõivéva, jepiveguáicha ojepy'amongeta mba'éichapa ikatu ohundi ikypy'ýpe ha oguerahajeýma ajakápe mitãkuñami hi'arapáy ramóva ohejareívo ysyrýpe. Ha'etépengo ojuhujeýma chupe upe Sultã yvotyty rerekua ikorasõ porãitéva ha ogueraha hógape oñangarekóvo hese, omongakuaa ha omoarandu umi mokõi ipehẽngue ndive.

Áḡakatu... umi mokõi kuña ñañaite ojapopa rire ikalaguíchi, omoĩ mitãkuñami rendaguépe peteĩ anguja ra'y sakuape ha jepe Karai Sultã ikorasõ porã ha oikuaa ndahuvichaiha, ndojejokovéi sapy'a ha oñe'ẽ péicha: - ¡Tupã chemaldesi amendahaguére ko'ãichaḡua kuñáre! ¡Mamóma piko aju aiporavo ko aña mbaraka che ra'ykuéra syrã! ¡Ko kuña omanóramo ñoite ikatúta che rogapy ipotĩ jey!

Riremínte ojeruréma ojejuka haḡua Sultánape. Ha ojokuáima hembiguáipe ojukaukávo pe kuña poriahu. Oguerúma rire Sultã renondépe, kóva ohechávo mba'éichapa hesay hováre kuñami ha'e ohayhuetevaekue, oiporiahuvereko jey chupe. Oseñeávo hembiguaikuérape, oñemyakãvã ha he'i: - Omanoite pevékena toñembokalavóso ko kuña amo palásio ruguaitépe.

Ha upete guive ndojuechavéi hikuái, Sultána poriahu opyta hesay hováre, oñe'angañopũ ha oñembyasypavẽ kalavóso ruguaitépe.

Mokõivéva kuña ojoyke'y katu ovy'arasa opytávo, ipy'aguapy sapy'a ohechakuaa rire hasypeve ipotyha hembipota vaiete ha upeha'ára guive imenanguéra rembi'ukue jepe heve vaicha chupekuéra.

Heta árama ohasa umi ipy'apotĩ ha ipy'avaíva apytépe. Péina yvotyty ñangarekoha ra'yangakuéra tuichapa joáma ohóvo. Tyke'ýra héra Fari, tyvýra Faru ha teindýra katu Farisáda. Ha Farisáda pukavymi ha'etevoi yvága mimbi, iporãve haḡua omoakãjegua chupe hi'áva ijitaju ha ijitatĩva, hesay jave katu okúi chugui pérla mimbi ha ndijavýi vaicha voi irrósa potýva umi hembemi.

Oñembojáva guive hendápente he'i... ¡Farisáda "pukavymi irrósa potýva"! térã... ¡"Pukavymi irrósa potýva"! añónte. Ha'e niko heko porã, oipy'arupi opavavépe, hory, iñarandu, ikatupyry, omoñanikuaa kavaju, oñe'ẽpoty apo kuaa ha isỹi opaite mba'épe.

Péicha okakuaa ohóvo torypópe mbohapyvéva oñopehẽngue ha ohasa hasavévo ára ojekuaáma yvotyty ñangarekoha rehe itujaitémaha. Mitã pyahukuéra iporã jajáiva ohayhu añetégui imongakuaaharépe, omomorã chupe ha oñangarekojoa hese hikuái hekopete. Vokoikemínte, yvotyty rerekua rembirekógui anga oguéma hekove potymi ha oheja hogayguakuérape temimbyasyeta apytépe.

Heta oñembyasy rire hikuái kuña katupyryete amyrỹire, yvotyty ñangarekoha ndikatuvéima oiko upe ógape, omoñembyasyvéta rehe chupe imandu'ávo hetaite ára ojoayhu porã hague upépe imborayhu járandi.

Upémarõ oñepomoĩ Karai Sultãme tomyengovia ha tomombytu'umíma chupe hembiapo tujaitégui. Karai Sultã oñembyasy añete hembiguái joheipyre oñemomombyrýta rehe ichugui ha oipotave'ỹ pa'ũme omoneímante chupe.

Upéicha avei ndopoíri chugui ipo iñakã ári, nahániri, ombojopói chupe peteĩ ivy'arendarã tuichapa jepéva, namombyryetéi opytáva tavaguasúgui, upépe hembypa ñu, ka'aguy ha yvy oñeñemitỹ haḡua ha oĩ avei pype peteĩ palásio neporãva. Ijyvotyty jojaha'ỹ katu kaitujami py'aporãite remiñotỹnguevoi, ipárke kakuaaite oñemongora yvatepa, guyraita ha opaichagua mymba oñehendu ha ojehecha ovy'ajoáramo upépe.

Neipamírentema, ako karai poriahu oho oiko upépe Fari, Faru ha Farisáda ndive, mbohapyvéva hikuái omomorã ha oguerochĩchĩ itúva angápe ha mamóma piko kaitujami imba'eporãitéva pya'e asyete ojei ijapyteguikuéra, ohóma katu avei apyre'ỹme.

Hetaitépa hasẽ hese itajýra ha ita'ýra angakuéra, ku hasẽháicha voi umi itúva teére hasẽva. Tuva'anga omano omombe'u'ỹre avavetépe mba'éichapa ojuhu raka'e chupekuéra ha upéi ave amo hapópe ni ha'evoi ndoikuaaporãi mba'épane oiko raka'e.

Upe vy'arenda iporãitévape opyta oiko umi mokõi mitãrusu iteindýra peteĩmi ndive. Ha ojehekombo'e porã rupi chupekuéra imitãmi guive heko potĩ haḡua, akóinte ojoayhu, oñangareko ojuehe ha ipy'aguapy joaite.

Fari ha Faru ovy'a ha oñembo'yvytuháramo oho memete ñu guasu ha ka'aguy rovyũre ojesareko haḡua mymbaitáre. Farisáda "pukavymi irrósa potýva" katu ovy'aite ku oguata jave ijyvotytýre.

Peteĩ ko'ẽme oho mboyve upépe, oñemomarandu ichupe oḡuahẽhague hóga rokẽme peteĩ Ḡuaiḡuimi oñembokuarahy'ãséva sapy'ami ijyvotytýpe. Farisáda py'aporã, oiporiahuvereko kuaaitéva hapicha, ha'etevoi osẽ oho hendápe, omoḡuahẽ ha oguerohoryháramo chupe omboy'u ha omongaru, mesa ári ochovipáma opáichagua tembi'u ha yva.

Upe riremi ogueraháma chupe ijyvotytýre ojapysakami haḡua iñe'ẽ arandúre, oguata hikuái ojoykére, ojojyváre, upéi Farisáda "pukavymi irrósa potýva", omboguapýma chupe peteĩ yvyra máta guy ikuarahy'ã porãvape. Ha oñomongetakuévo oporandu Ḡuaiḡuimíme mba'éichapa ohecha ijyvotyty ha avei omoñeñandu porãpa ichupe.

Ḡuaiḡuimi ipy'aporãitéva ojepy'amongeta riremi osẽ he'i: - Añetehápe ha'e ndéve, hetaitéma agueroguata che rekove ko mundopýre ha ndapytu'úiva ko'ãichagua yvotytýpe. Mávapa ndéicha ojajái ko yvy ape ári, ojajái háicha jasy ha kuarahy amo yvate, upévare hi'ãite reguereko upe nde yvotyty ombojeguakavaerã ndéve, ha'éva umi mbohapy mba'e ijojaha'ỹva. Ha Farisáda "pukavymi irrósa potýva" ijurujái opytávo ha osẽ ombohovái Ḡuaiḡuimíme: - ¡Néina che symi porãite! Pya'éna emombe'u chéve mba'épa umi mbohapy mba'e ijojaha'ỹva ha aipo che ndaguerekóiva.-

Ḡuaiḡuimi ombohovái chupe: - Néi che memby, ndepy'aporãre peteĩ Ḡuaiḡuimi reikuaa'ỹvandi, amohesakãta ndéve.

Okirirĩ sapy'ami ha osẽ he'i: - Tove tereikuaa "¡Nde, yvága memby!" Reguereko ha'ára upe tenondegua oĩva umi mbohapy mba'e ijojaha'ỹva apytépe, nde yvotyty henyhẽmbáta opaichagua guyramígui, oúvante omomaiteíta chupe ha upéva ha'e hína Bulbul El-Hasar ¡Guyrami oñe'ẽva!

Upe mokõiha mba'e ijojaha'ỹva katu, reguereko ha'ára nde yvotytýpe, mayma yvytu kangy ogueropurahéiva yvyra, opytajoáta ojapysaka hese, osopáne ysapu ha mbarakasã ha... upéva ha'e hína "Yvyra opurahéiva", ni yvytu kangy, ni ysapu, ni mbaraka nombojojáiva araka'eve chupe ogueropurahéivo umi hogue.

¡Nde, yvága memby! Reguereko ha'ára nde yvotytýpe upe mbohapyha mba'e ijojaha'ỹva, rehecháta reína mba'éichapa "ysyry" purahéi jepe opytapáta oguerohorývo chupe. Upéva ha'e hína ¡Y oroguigua! Peteĩ estánke nandípe remondyky'imírõ, rehecháta mba'éichapa okakuaa, oñepyrũta opupu ykua yvúicha, ñemo'ãnte ku ochovipátava ha hi'ýpente avei hoy'uséta "Bulbul El-Hasar Guyrami oñe'ẽva"ha upéva upe "y" oroguigua ipiro'ysãitévapente avei omyakỹséta hembemimi umi máva ni ndojehecháiva ha hetaite oĩva "Yvyra opurahéiva rogue kuáre".

Ḡuaiḡuimi ombojoapyve: - ¡Néi Yvága memby, néi prinsésa hi'áva jajaipáva! Nga'u ra'e reguereko umi mbohapy herugua ndereja yvatevétava ha upépe katu avavetéma nanembojojamo'ãi ko yvy apére.

¡Farisáda "pukavymi irrósa potýva"! Ojapysaka rire hese osẽ he'i: - ¡Néi, ne ñe'ẽ aranduetépa che symi porãite! péro neremombe'úi ningo chéve mamópa oime umi mbohapy mba'e ijojaha'ỹva. Ha Ḡuaiḡuimi opu'ãmava oho haḡuáicha, ombohovái chupe kóicha: - ¡Néi yvága mimbi! Umi mbohapy mba'e ijojaha'ỹva ningo oimehína amo tetã ambuépe, amoite India retã opahápe ha upe tape ndeguerahátava upépe katu ohasa hína nde palásio kupete rupi.

Sapy'arei ku rejokuaise mba'éramo ipiári ambue tapicha kena ere chupe toipykúi upéva upe tape.

Áḡa heta oiko rire tapére, véinte ára haguépe aékena toporandu upe máva ojuhu raẽvévape mamópa oĩméne hína "Guyrami oñe'ẽva, Yvyra opurahéiva ha Y oroguigua". Áḡa upéva upe tapicha omomarandu porãta ichupe. Nga'u ra'e Tupã ombojeguakapa ne ánga sakã nembojopóivo hembiapokuemíme. ¡Neĩmante Yvága memby ndepy'aporãitéva!

Ḡuaiḡuimi oñe'ẽmba rire ojehovamo'ã ivélope ha oñemoĩ oipykúi tape ha iñe'ẽ mbeguemíme ohovasa ichupe.

Farisáda opyta oñapymi are porã ikerayvotýpe ha opáyvo upe Ḡuaiḡuimi aje'íma nipora'e okañy hesa renondégui ha jepe ohenoise térã ohose hapykuéri omba'eporanduve haḡua chupe umi herugua ijojaha'ỹvare, ndikatuvéima. Upémarõ ha'e oñeha'ãmbaite he'ijeyjey Ḡuaiḡuimi ñe'ẽngue omombyta haḡua iñakãme anítei hesarái mba'evégui. Upete guive oipota potave umi mba'e ijojaha'ỹva ha ohechakuaa ndikatuvéimaha oipe'a iñakãgui.

Oñemoĩ oguata guata ijyvotytýre, osẽ oho umi hetaite ovy'a hague rupi mayma hogaygua ndive, péro ohechakuaa ndovy'avéimaha ko'áḡa, ha'éramo nohenduvéima ni umi guyraita omomaitei rorýva chupe.

Farisáda "pukavymi irrósa potýva"pe omyasẽma imba'embyasyha oguatávo yvyku'i ári, okúi ha ojapajeréi ohóvo hesaýgui umi pérla mimbi overahendýva.

Upe riremi oḡuahẽ oúvo ka'aguýgui ikyvykuéra Fari ha Faru ha ndojuhúi rupi yvotytýre Farisádape jepiverõguáicha, oñepyrũ ojeporeka hese hikuái. Ohecha hikuái iñasãiramo ohóvo tape yvyku'íre pérla mimbi okúi ha okukúi vaekue iteindýra resaýgui, upévo osẽ he'i ojupe: - ¡Ma'ẽmínachã, oñembyasyetepahinara'e ñane reindy! - Mba'épa upe omoangatáne vaekue ra'e chupe peichaite peve, ajevéramo oñemoĩ hasẽ.

Ha oje'ói hikuái iteindýra pyporére ojesareko rupi umi pérla mimbieta iñasãivare yvyku'i ári (ha'ekuérango oikuaa porã hína Farisáda resaýgui ñoite ikatuha okúi umi pérla porã porã ojepysóva henondepekuéra), aremi porã rire ojuhu chupe hikuái pe amo ka'aguy hypyvehápe, ojovahéiramo hína hesaýpe. Oñemboja hikuái hendápe, oñañuã, ohetũmba ha omomytuẽ chupe he'ikuévo: - ¡Farisáda! Mamóipo oĩméne irrosapotýva umi nde vy'a, ijitajúva nde py'arory, néina teindýra, emombe'umína oréve.

Farisáda ohayhúgui chupekuéra opukavymi ha hembégui heñóima rrósa ipotyjeráva, upévo he'i: - ¡Néi che kyvykuéra!- Ha okirirĩjey oguerotĩgui hembipota. Ha'ekuéra katu ombohovái: - ¡Néi katuna Farisáda "pukavymi irrósa potýva", nde ningo ore reindy! - Mba'éma piko umi nemoangatáva, eréna oréve ne remimbyasy rejeroviáramo ore rehe.

Farisáda oñembopy'aguasu upévo oñe'ẽ haḡua ha osẽ he'i: - ¡Néi che kyvykuéra! ¡Ndaipotavéima umi che yvotyty! - Upévo hasẽsoro ha ohykuavóma perlaita okukúiva hesaýgui. Ohechámarõ ha'e mba'éichapa ikyvykuéra iñangekói ha oñembyasy upe ha'e he'ívare chupekuéra, ombojoapyve: - ¡Nangána, ndaipotavéima umi che yvotyty, noĩrĩ rehe ipype ¡Guyrami oñe'ẽva, Yvyra opurahéiva ha Y oroguigua!

Oipy'areraha Farisádape hembipota ha syryrypemavoi omomarandu ikyvykuérape upe Ḡuaiḡuimi aranduete ha ipy'aporãitéva ñe'ẽngue ha mba'épa hína umi ¡Guyrami oñe'ẽva, Yvyra opurahéiva ha Y oroguigua!

Ijurujái joaite opytávo ikyvykuéra umi ohendu ramóvare ha he'i hikuái chupe: - ¡Ha...! ¡Animo'ãkena rejepy'apy sapy'a umívare ore reindy porãite! ¡Eñembopy'aguapýntena chupe, anietékena voi rejepy'apy. Nde reikuaavoi reína umi mba'e nde regueromandu'áva, oiméramo jepe amoite yvyty oñeḡuahẽkuaa'ỹha ru'ãitépe, ore rohovaerãha ipiári ha katuete roguerúta ndéve.

Péro rojuhu pya'eve haḡua umi ne rembipota, iporãvaerã eréramo oréve mamópa ikatu roho roheka. Ha upévo Farisáda hovapytãmba omombe'u haguére hembipota, riremínte omohesakã chupekuéra mamópa oime hína umi herugua ha ombojoapyvévo he'i jey: - ¡Ha upepevénte ningo che aikuaa! Ikyvykuéra omomba'eguasuháramo chupe he'i: - ¡Néi ore reindy porãite! ¡Ko'aḡaitémandi voi rohóta roheka umi eréva oréve! Ha'e katu oñemondýi ha osapukái chupekuéra: - ¡Anína! ¡Animo'ãkena peho!

Ikyvy ypykue Fari he'i chupe: - ¡Farisáda! Ne rembipota ningo mba'eguasuete oréve. Upéicha avei, che ha'e rupi nde kyvy ypykue, che raẽmante aha vaerã. ¡Namo che renda oñensilla porã gueteri hína, anichéne ikane'õ chehegui tapére, chemoḡuahẽta katuete amoite India retã opahápe, aipo oĩhápe hína umi mbohapy herugua ijojaha'ỹva ha aguerútava ndéve Tupã oipotáma guive.

Fari osẽ he'i Farúpe: - ¡Nde che ryvy, repytáta reñangareko ñandéve ñane reindýre che pore'ỹme! ¡Na'iporãi niko jaheja chupe ko'ápe ha'eño peteĩ!

Neipamírõ guarã mitã Fari ovevéma upégui ha oñemombóma katu ikavaju ári, upe guivéntemavoi ojayvy omomaitei pahávo ipehẽnguekuéra. Farisáda katu hesay hováre ha he'i: - ¡Ma'ẽna che kyvy tuichavéva! ¡Animo'ãkena resẽ reho, ijetu'úko hína umichahárupi, eguejyjeýntena, tahecha'ỹ ha taguereko'ỹ jepe ra'e aipo ¡Guyrami oñe'ẽva, Yvyra opurahéiva ha Y oroguigua! Ndénte ndaipotái chemotyre'ỹ.

Ha Fari katu osẽ he'i chupe torypópe: - ¡Che reindy porãite! Ani rejepy'apy cherehe, ndache'areichéne amo, Tupã chepytyvõma guive ningo ndojehumo'ãi chéve mba'eve. ¡Ha ani haḡua repyta rejepy'apy, kóina ahejáta ndéve ko kyse!- Ha onohẽ iku'a kuágui peteĩ kyse hi'ýva paráva pérla mimbípe, ojejapo vaekue Farisáda resaýgui, ku hasẽ ypýramo guarégui imitãmíme ha ombohasávo chupe he'i: - ¡Kóva ko kyse rehe ae, ¡Farisáda! rehechakuaáta mba'éichapa aime'aína. Reguenohẽnte vaerã sapy'apy'a hyrúgui ha emañamaña hese, rehecháramo overapotĩmba hína ko'áḡa guáicha he'ise aime porãnteha ha upeichahágui rehecháramo havẽmba, upéva he'ise ajehapejoko térã añemoka'irãihague ha rehecha sapy'árõ tuguy otyky chugui katu, reikuaamareína ahamahague apyre'ỹme ha amohu'ãmahague che rekove potymi. Upéicharõkena nde ha che ryvy peñembo'emi che rehe taha yvágape.-

Péicha he'ipamívo ojejopy hendáre ha oñehendúma katu mba'éichapa ogalopea ohóvo, oipykúi kyre'ỹma upe tape ohóva India retã pahápe.

Farípe katu Tupã ñoite omoirũ upe tape nahu'ãivare ha upéicha oiko véinte ára ha véinte pyhare pukukue, ojojuhu'ỹre avavete asy ndive, umírupi ka'aguy rovyũ ijapyra'ỹva mante ojaho'i chupe. Upe véinte ára haguépe oḡuahẽ sapy'a peteĩ ñu opytáva yvyty mboypýripe, oĩhápe avei peteĩ yvyra máta kakuaa haiguýpe ohecha oguapy ha oñemokuarahy'ãramo hína peteĩ tujami. Tujami rova ni ndojehechái mba'eichaguápa okañyrupi hi'áva, ityvytaha hendyvavuku imandyju morotĩmbáva kuápe, ñemo'ãva ovecha rague pyahu oñemomorotĩmbaramóva. Ako tujami ijyvaha hetyma po'imimi. Ipyapẽ ipo ha ipypegua rasáma ipuku. Ipo ijasu gotyoguápe omopyryrỹi peteĩ rrosário omongu'e'ỹre ipo ijakatúva gotyogua ha ikuãguasu ykeregua ohupi isyva rováiku oñembo'eramoguáicha hína Tupãme.

Tujami raẽvete ndive niko Fari ojojuhu tapére upe véinte ára haguépe. Upéicha rupi oguejy ikavaju árigui ha opoi'ỹre henda sãgui oñemboja hendápe ha he'i: - ¡Maitei rory ndéve Karai Marangatu! - Tujami avei omomaitei chupe péro mamóma piko noñehenduporãi ha noñentendéi umi he'iséva, rasáma hendyva vukúgui.

Prínsipe Fari oñemomaranduse rupínte opytasapy'ami kuri tape ku'áre, ojepy'amongetávo he'i: - ¡Tekotevẽ hesakã chéve ko karai he'íva! -Upémarõ oguenohẽ ivokógui jetapakuéra ha he'i tujamíme: - ¡Nde, karai joheipyre! ¡Ikatúnepa roipytyvõmi, añangarekosetépa nde rehe! Aréma nipo ra'e nda'ijavéi ndéve rejeremívo nde jehe, reñembo'e rupi ára ha pyharekue. Tujami nde'írimaramo mba'eve, Fari oñemoĩ ohendyvapo, oipyapẽkytĩ, ombotyvyta'ive ha opelukea chupe, ako tapicha tujami upe rire opyta vaicha ipyahuve amo véinte añokuéra. Mitãkaria'y oipytyvõmba rire tujamíme osẽ oñe'ẽ oñe'ẽhaichavoi umi tapicha oporohendyvapo katuíva: - ¡Tandepiro'y ha terevy'aitékena repytávo!

Tujamíme katu omoñeñandu porã upéva, ovy'aitereivoi opytávo ha opukavymívo oñe'ẽ sakãvéma ha he'i: - ¡Nde, mitã porãite! ¡Tupã tanderovasa che ra'y nemba'eporãite rehe chendive! Eréntema chéve mba'éichapa ha mba'épepa ikatu roipytyvõ, ikatuete rohesape'a che ñe'ẽ arandúpe. Fari upepete ombohovái chupe: - ¡Mombyryetégui ningo aju ahekávo ¡Guyrami oñe'ẽva, Yvyra opurahéiva ha Y oroguigua! Ha eremína chéve mamópa ikatu ajuhu umi mba'e. Térãpa ndereikuaái mba'eve umívagui.

Ohendupa rire upe mitãpyahu ñe'ẽ, tujami opyta ijurujái, omombytu'u irrosário ha okirirĩete. Ha Fari he'i jey ichupe: - ¡Néikatuna karai marangatu, mba'érepiko rekirirĩ, eréntena chéve reikuaápa térãpa nahániri, ani haḡua ko che renda iñate'ỹ jepe chehegui.

Upépe ae tujami osẽ he'i chupe: - ¡Áaaina ne mitã porãite! ¡Añetehápeko aikuaaporã mamópa opyta umi mbohapyve mba'e ha avei upe tape ndeguerahátava hendapekuéra. Péro tuichaite mba'e reheumi rejapovaekue cherehe, apytáma cherakate'ỹ nde rehe, upévarente nda'eseguasúi aína ndéve mamópa opyta, ijetu'u añete rehe umírupi, itukã ñorãirõ rehe añetehápe! - Upéi he'ive: - ¡Ma'ẽna ta'ýra! ¡Ejevýntena nderapekuére ha tereho jey ne retãme!

Ha Fari ombohovái chupe: - ¡Néina che ru joheipyre!¡Ehechauka katuna chéve mamórupipa aipykúi vaerã ha ani rejepy'apy cherehe. Tupã ningo chembopyapy jaguarete vaekuevoi añedefende haḡua opaite mba'égui! -Upépe tujami oporandu chupe mbegue katumi: - Ha piko che ray... mba'éicha áḡa nde jyvamimi neipysyrõta umi máva ndojehechaukáivagui avavépe araka'eve. ¡Heta... niko hína hikuái!

Fari oñakã mbovavánte ha osẽ he'i: - ¡Ma'ẽna che ru aranduete, ndaipóri imbaretevéva Tupãgui! ¡Ko'áḡa ndikatuvéima aguevi, upevarãvoi aime ko'ápe! ¡Eréntemana chéve mba'épa ha mba'éichapa ajapóta, jápoke nde reikuaaporã, áḡa upéi romomba'e guasuetevéta apytávo... ta'e ndéve!

Kaitujami oñembokuarahy'ã vaekue hína kuri yvyra máta guýpe, ohechámarõ nda'ijokohái upe mitãkaria'y ha ndojevymo'ãvéimaha hapykuerévo, opo'ẽ upémarõ iku'a kuápe ha onohẽ ivokógui peteĩ vodóke pytã. Oikuave'ẽvo chupe he'i: - Kóva ndegueraháta rehosehápe. Ejupi katu ne renda ári ha emombo ko vodóke pytã ne renonderã, áḡa rehecháta mba'éichapa ojere, opyryrỹi ha ojapajeréi ohóvo tapére, nde katu rehontemavaerã hapykuéri mamo opytaha peve. Áḡa upémarõ upépe ae reguejýta ne sakandu árigui ha reñapytĩta ne rymba rriénda upe vodóke pytãre, rehecháta reína nde kavaju ndoku'emo'ãiha upégui rejevyjey peve. Reḡuahẽva'erã amoite yvyty ru'ãme, jahecháva ñaína ko'a guive. Nde rape pukukue rehecháta umi ita hũ tuichaicháva ha rehendúta avei opárupi hyapupáva, péro ndaha'emo'ãiete hína yguasu ryapu ni yvykua nahu'ãiva pytu ryapu, ỹramo ha'éta hína "Umi máva ndojehechaukáiva araka'eve avavépe" ñe'ẽ ryapu.

  • Umíva ndeguerosapukáita ha ikatu porãnte nemopirĩmba ha ohupi ndehegui nde ruguy ne akãme. Péro animo'ãkena ehendu chupekuéra. Ni ijahy'osoropa haḡuáicha nerenóiramo hikuái kena, taha'e aḡui térã mombyry guive, animo'ãkena rema'ẽse mba'e nde kupe gotyo, cháke upepete rejeréne peteĩ ita hũme, umi oĩ hetaitevaichagua voi upérupi, péro nerepenáiramo umi nerenoietávare reḡua hẽta katuete yvyty ru'ãme ha upépe rejuhúta peteĩ háula ha ipype oĩtahína upe "Guyrami oñe'ẽva". Upévo eréta chupe: - ¡Maitei rory ndéve "Bulbul El-Hasar". Mamópa oime "Yvyra opurahéiva". Mamópa oime "Y oroguigua" ha guyrami he'íta ndéve: - ¡Maitei rory ndéve avei! - Kaitujami oñe'ẽmbávo péicha hi'ãhõ mbuku ha okirirĩ.

Upémarõ Fari ojetyvyro ha ojupi pya'e porã ikavaju ári ha ikatuha peve omombo henonderã ivodóke pytã, ojere, ojere ha ojeréva ohóvo. Ha jepeve Fari rymba kavaju aratirícha iñakuã, ijetu'u jeýnte avei chupe oho haḡua upe vodóke pytã rapykueriete, tape vaíre jeko mitã Fari sakandu opo ha opo ohóvo umi yvykuasoro ha itaguasu ári pe añamechũ. Ha upéicha ojere ha ojere, opyryrỹi ha ojapajeréi ohóvo hína ako vodóke pytã, aremi riréma ae ojejoso sapy'a yvytýre ha upépe ae opyta.

Upéi Prínsipe Fari ojepoi henda árigui ha oñapytĩ hymbarriénda upe vodóke pytãre. Ikavaju opytaite voi peteĩ hendápe ha ni iñakã nomongu'éi, ha'etevoínte ku ojejakutúva mba'e yvýre.

Prínsipe Fari oñepyrũ ojupi mbegue katumi sérrope. Ñepyrũrã nohendúi mba'evete. Péro, ojupi jupivévo ohecha mba'éichapa henyhẽte ipy guýpe umi ita hũ ha'etevavoi tapicha yvypóra ra'ãnga. Ha'e ndoikuaaiete umíva ha'eha ambue tapicha retekue, oikovaekue oikóni ha'éicha avei ha'eñomi umi tenda vaiete rupi. Upeichaháguinte oñehendu sapy'a peteĩ sapukái sunu oryrýiva itakuágui, mitã prínsipe nohendúiva gueteri araka'eve, hapykuerimínte opa hendáguioma oĩ osapukái soróva ha upe osapukái lája vaicha ndaha'éi tapicha yvypóra. Ha ja'e haḡua oiménepa yvytu pochy rasẽ mba'e, ndaha'éi, ni aipo ysyry porã ombureáva umichahárupi ha ndaha'éi avei aipo yguasu ryapu ojehykuavóva umi hypy hypyveháre.

Ha nipo ra'e "Umi máva ndojehechaukáiva araka'eve avavépe" ñe'ẽ ryapu hína ra'e. Oĩma katu he'íva: - "Mba'e piko reipota"; "Mba'e piko re'use"- Oĩvéma katu he'íva: - ¡Ejoko!; ¡Ejuka! - Ha oĩma osẽva he'i: - ¡Emyaña!; ¡Eity katu! - Ha oñembohoryveháramo hese hikuái he'i: - ¡Úina!; ¡Aína!; ¡Chúlina!; ¡Mba'eteípiko!; ¡Hesúkena ne mitãrusu!; ¡Chis, chis! nde mitãkaria'y porãiteee!; ¡Háke!; ¡Cháke póra!; ¡Hiii... nde rova!; ¡Mba'éiko nde výro!; ¡Nangána!; ¡Ejúpy!; ¡Ejumína!"

Prínsipe Fari katu ojupínte ohóvo sérrope opena'ỹre umi oñe'ẽitávare chupe. Péro ko'áḡa ijetu'uvéntema ha hetaitereivéma hikuái, ja'eporãséramo oñehendu mba'éichapa omumumba ha omymyimba, oñandúma ipytuhẽmbáva hováre ha umi hyapupa guasúva ijasu ha ijakatúva guio, henonderã ha ikupe guio omoakã kuchupáma chupe, oĩma oja'óva chupe opaicharei, ojejuru'o hese hikuái, avavévante noha'ãi chupe yvotýpe, umi itái, hakua, haimbe ha irokuetéva ojejapete hováre ha umíva umi mba'e, prínsipe Farípe ombochuchu ha ombyesarái upe tujami ñe'ẽ arandúgui ha ojeremi omaña ijatukupe gotyo oipeju mbaretevémare chupe peteĩ ipytuhẽva ikupetépe.

Upepete omboryryipa yvyty umi oguahupajoáva, hapykuerimínte oñekirirĩmbaite, mba'evete asy noñehenduvéi. Prínsipe Farígui katu ja'oikóma peteĩ itahũ guasu. Upe javete, oñepyrũhápe yvyty, Fari rymba kavajúgui oikóma avei peteĩ itahũ guasu. Ako vodóke pytã oñeñapytĩvaekue ikavaju rriéndare opyryrỹi jeýma ohóvo tujami rendápe, yvyra máta guýpe.

Upe árape, jepiverõguáicha, prinsésa Farisáda oguenohẽ jeýma iku'a kuágui kyse, ohekýi hyrúgui ha omaña hese, tuicha oñemondýi, hesa'yju mimbi ha oryrýi osusũ ohechávo mba'éichapa havẽmbaite upe kyse, kuehénte overa hendýva hesa renondépe. Ikangypaite rupi anga opytávo, ohenói prínsipe Farúpe ha ojeitývo ijyva ári he'i chupe: - ¡Aiaiáina! Mamóipo reime che kyvymi ypykue. Maerãvoi piko aheja reho raka'e. Mba'épa oiméne oiko ra'e ndehegui amo tetã ambuére. ¡Nde'iseiete piko chéve, che ryerakuetépa! ¡Che hína Farisáda ha chekúlpare ho'avai che kyvýpe, ndacha'eietépa chejehe! - Ha oñembyasy añetégui oñemoĩ hasẽsoro ha ipy'amano mano. Prínsipe Faru katu oñembyasýramo jepe oñeha'ãmbaite omomytũe chupe ha upéi osẽ he'i: - Ma'ẽ che reindy Farisáda, pe oikóvango oikóma, oiménengo péichante vaerã voi raka'e. Ko'áḡa chehaitéma aháta aheka ñane pehẽngue ha upekuévo aguerúta ndéve avei umi mbohapy herugua reipotáva, che ha'emínte umíva ohapejokóne raka'e chupe. - Farisáda oñepomoĩvo ojerure chupe: - ¡Anína! ¡Animo'ãkena reho avei ndave umichahárupi che kyvy, oimétaramo regueru haḡua nte chéve umi che ánga rembipota! ¡Nahi'ãiete nde avei chemotyre'ỹ!

Ojerure asy ha hesay syry ramo jepe chupe, prínsipe Faru nda'ijokohái ha ojapo ojaposéva. Oñembosako'i ha oñemombo ikavaju ári, omomaiteipahávo heindýpe, ome'ẽ chupe peteĩ rrosário ipérla mimbipaitéva ojejapovaekue Farisáda resaýgui, ku hasẽ ypy mokõiha ramo guarégui imitãmíme ha he'i chupe: - ¡Sapy'areínte nde Farisáda... ko'ã pérla nopyryrỹivéi mba'éramo ne kuã pa'ũme, ha'etérõ ku ojapa mba'éva ojuehe, upéva he'ise hína ojehúma hague avei chéve upe ojehu vaekue ñane pehẽnguépe! Farisáda oñembyasy ha ohetũvo ikyvýpe he'i chupe: - ¡Tupã tanderovasa che kyvymi rohayhuetéva, ani haḡua ojehu ndéve mba'eve ivaíva ha rejevyjey haḡua ñane pehẽngue ndive! - Prínsipe Faru katu omoñaníma ikavaju oipykúivo tape ohóva India retã opahápe.

Véinte ára haguépe ojuhu tujamíme oguapy hína peteĩ yvyra máta guýpe, ku ojuhu haguéicha voi chupe prínsipe Fari, ikuã guasu ykeregua, opytáva ijakatúvape omoma'ẽ yvatévo isyva rovaiete ha oñembo'ehína. Oñomomaitei ha oñomongeta'imi riréma hikuái, tujami omomarandu prínsipe Farúpe mba'épa ojehuraka'e ityke'ýrape. Upéi oñemoñe'ẽ ha oñeha'ãmbaite ombojevyjey haḡua chupe hetãme. Ohechámarõ nomboguevimo'ãiha hembipotágui, ome'ẽ chupe ako vodóke pytã imba'ekuaaitéva ha upéichape oḡuahẽ yvyty ipanetéva oñepyrũhápe.

Prínsipe Faru katu ojupíma ohóvo yvytýpe, tapére oĩma osapukaipáva, péro ha'e oñeha'ãmbaite anítei ohendu. Nopenái mba'evete asýre, reínte ojeja'o vaipa térã oñehenói ápe, pépe ha amo: - - "Mba'e piko reipota"; "Mba'e piko re'use"- Oĩvéma katu he'íva: - ¡Ejoko!; ¡Ejuka! - Ha oĩma osẽva he'i: - ¡Emyaña!; ¡Eity katu! - Ha oñembohoryveháramo hese hikuái he'i: - ¡Úina!; ¡Aína!; ¡Chúlina!; ¡Mba'eteípiko!; ¡Hesúkena ne mitãrusu!; ¡Chis, chis! Nde mitãkaria'y porãiteee!; ¡Háke!; ¡Cháke póra!; ¡Hiii... nde rova!; ¡Mba'éiko nde výro!; ¡Nangána!; ¡Ejúpy!; ¡Ejumína!"

Upéichape oḡuahẽ javéma ohóvo yvyty mbytépe, ohendu sapy'a ijatukupéguio he'íva: - ¡Nde, che ryvy! ¡Che pehẽngue! ¡Anína chereja ko'ápe! ¡Ejeréna ha emaña che rehe! ¡Péina ko'ápe aime, aretémako roha'ãrõ! ¡Ndachekuaavéima piko che ryvy! - Ko'ã ipahaite ohendúva, ombyesarái Farúpe ni mba'eveichavéramo nomañaivaerãha kuri ikupe gotyo ha mamóma piko ou ndojejokovéi, ojeremi omaña ha upépe ja'oikóma avei chugui peteĩ ita hũ guasu.

Farisáda katu ipalásio guive ára ha pyharépe omopyryrỹi irrosário ipópe. Upeichaháguinte opa'ãmbaite, nopyryrỹivéi, ojesarekóvo hese ohecha ojapaitémaha ojuehe irrosário ra'ỹi. Ha ñembyasyetépe he'i: - "¡Aichijáranga che kyvykuéra cherehehápe peñehundíva!" ¡Aháta pene rendápe! - Farisáda ndopytaséigui oñembyasyrei ha ojahe'o hesekuéra, pya'eterei oñemonde kuimba'éicha ha ojekipa porã rire oñemombo henda ári ha ohopa hese ikyvykuéra rekávo.

Véinte ára haguépe ha upe veintehápe ae, tape rembe'ýre ojuhu peteĩ tujami oguapýva yvyra máta guýpe. Oñakãity ha omomaiteívo he'i chupe: - ¡Maitei rory ndéve che ru guasuete! Sapy'areípa nderehechái mokõi mitãkaria'y veinte árama ohekáva oikóvo aipo... "Guyrami oñe'ẽva, Yvyra opurahéiva, ha Y oroguigua". - Upe tujami ombohovái chupe: - ¡Maiteimi Farisáda "pukavymi irrósa potýva"! Ahecha ha ahechauka kuri chupekuéra haperã. Ha aichijáranga hikuái "Umi máva ndojehechaukáiva araka'eve avavépe" ohapejoko chupekuéra, ohapejoko hagueichamavoi umi ambue kuimba'épe.

Tuicha oñemondýi Farisáda ohendúvo upe karai katupyryete ohenoiha chupe heraitérupi ha ombojoapyvévo he'ive: - ¡Nde niko yvága mimbi jára! Nanembotavýi ningo umi he'ivaekue ndéve umi mbohapy mba'e ijojaha'ỹva rehegua. Péro avavete nde'íri ndéve ijetu'uha oñeguahẽ haḡua upépe. Omomarandu Farisádape mba'evaieta ohasataha ohóramo oheka ikyvykuéra ha umi mbohapy ijojaha'ỹva. Upémarõ Farisáda ombohovái chupe: - ¡Nde karai marangatu! Añetehápe chemongyhyje umi ne ñe'ẽ péro... Mba'éicha piko ajevyvéta ko'áḡa ko ajúmava che pehẽnguekuéra piári. ¡Néina karai joheipyre! ¡Ehendumína ko teindýra mborayhu ha emombe'u chéve mba'éichapa ikatúne umi che kyvy osẽ jey paje poguýgui.- Tujami ombohovái chupe: - ¡Nei Farisáda, Rréi rajy ningo nde! Kóina tame'ẽmi ndéve ko vodóke pytã ndeguerahátava tapére, péro ndikatumo'ãimante remoingove ne pehẽnguekuéra nereñakarãmaraẽi ramo umi mbohapy maravichúre. Tuichaite mba'e ningo reikuãve'ẽ nderekove nde kyvykuéra rayhupápe, upéva he'ise hína ndaha'eiha reguerekose añónteva upe "ikatu'ỹva", ne korasõ porã añete rehe reguerekóta nde poguýpe upe "ikatu'ỹva". Ha'emíta avei ndéve, ndaiporiha ipu'akáva "Umi máva ndojehechaukáivare araka'eve avavépe", péicha ku... oporohenói jave.

Ága katu ndepu'aka haḡua "Umi máva rasa imbarete ha ndojehechaukáivare araka'eve avavépe", nesỹivevaerã chuguikuéra. Yvypóra imba'ekuaa ha imáña hetavéva mante ikatúta ipu'aka hesekuéra.

Tujami péicha oñe'ẽ rire Farisádape, ome'ẽ chupe ku vodóke pytãite; ichumbégui katu onohẽ peteĩ mandyju apokytã he'ívo: - Ko mandyju apokytã rupive nde pu'akáta "Umi máva ndojehechaukáivare araka'eve avavépe" - Upéi he'ive: - "Farisáda, embojero'ána che ári ne akã ojeguapáva". - Ha Farisáda ombojero'a hi'ári iñakãrague itaju ha itatĩ memetéva, upévo tujami oñe'ẽ péicha: - Ko mandyju apokytã rupivéna ko kuñataĩ porãite taipu'akami "Umi máva ndojehechaukáivare araka'eve avavépe" ha ta'ipu'aka avei opáichaḡua mba'evaíre. - Omboja'o riremi imandyju, oapysamboty Farisádape ha ohechauka chupe haperã. Farisáda opoi haperãre upe vodóke pytã ha oho hapykuéri yvyty gotyo.

Oḡuahẽ rire yvyty ñepyrumbýpe, oguejy henda árigui ha oipykúi yvate gotyo, upépe ko'ýte oñehendu osapukaipáva itahũ kuáguio ha oporomopirĩmbáva. Ha ha'e katu nohendúi rupi mba'eve guasu, ndaha'éitaramo oñe'ẽ mbeguemi térã oñomongeta mombyrýva, ni rei ndokyhyjéi. Ha ojupi yvytýpe opyta'ỹre mamove, Farisáda ningo yvoty kyryĩmi araka'eve nopyrũiva ko'ãichaḡua ita ikoróchova ári ha heta oñeha'ã rire oḡuahẽmi sapy'a amo yvyty ru'ãme. Upépe ohecha peteĩ háula itajuguigua ha upe oñemopyendaha itajuguiguánte avei. Hesaho sapy'a "Guyrami oñe'ẽvare", oñembojávo hendápe oñakarama hese he'ívo: - ¡Guyrami, guyrami, péina rojuhúma hasypeve, ko'áḡa nerekañyvéima chehegui! - Upévo oipe'a mandyju apokytã oapysa mbotyvaekue chupe ani haḡua ohendu tapére "Umi máva ndojehechaukáiva araka'eve avavépe" ñe'ẽngue. Upéicha oñe'ẽ rire oñekirirĩmbaite upe yvytýpe. Upeichaháguinte oñe'ẽ sapy'a upe guyrami ha ipurahéipe he'i péicha:

  • ¡Mba'éichapa! ¡Mba'éichapa Farisáda, Farisáda "pukavymi irrósa potýva"! ¡Mba'éichapa! ¡Mba'éichapa Farisáda, Farisáda "pukavymi irrósa potýva"! ¡Mba'éicha piko akañyvéta ndehegui! ¡Mba'éicha piko akañyvéta ndehegui! ¡Aikuaa, aikuaaporãve ndehegui ndépa máva! ¡Aikuaaporãve ndehegui ndépa máva! ¡Farisáda, Farisáda, che ne rembiguairãma! ¡Farisáda, Farisáda! ¡Farisáda, Farisáda!

Péicha opurahéi "Guyrami oñe'ẽva" ha Farisáda nda'ijavéi vaicha ipirépe, hesaraipa opaichagua kane'õgui ha ombohováima avei chupe: - ¡Nei Bulbul el-Hasar! Oĩméramo añete nde che rembiguái na ehechauka chéve upeichaha.

Ombohováima ipurahéipe chupe Bulbul: - ¡Eréntema chéve mba'épa upe ne rembipota, opaite mba'e reipotáva ajapóta ndéve! ¡Eréntema chéve mba'épa upe ne rembipota, opaite mba'e reipotáva ajapóta ndéve!

Farisáda omomarandúma ichupe ojeruretaha heta mba'e péro oikuaaseraẽ mamópa oiméne "Yvyra opurahéiva". Ha Bulbul he'i chupe ipurahéipe oho haḡua upe ambue ysyry ojehykuavohápe, yvyty mboypýri. Farisáda ojapo oje'ehagueichaite chupe ha ojesarekóvo upe ambue ysyry ojehykuavóvare, ohecha oĩha imbytetépe peteĩ yvyra máta tuichapajepéva, ikatúva ombokuarahy'ã peteĩ ejército jepe. Opyta ijurujái hese, hi'angaite guive omomba'eguasu ha ndoikuaái mba'éichapa ikatúne ogueraha upe yvyra. Bulbul ohechámarõ oñemondyiha Farisáda, opurahéivo he'i chupe natekotevẽiha ohapo'o upe yvyra, oguerahánte vaerã hakãngue ha oñotỹ mamo oipotahápe, upéichape ikatúta oñembohapo ha okakuaa tuicha peve upe ambuéicha. Farisáda oñembojavévo yvyráre, ohendúma iñasãivo ipumbasy yvytu kangýre ha upépe ohechakuaa oĩha "Yvyra opurahéiva" renondépe. Ndaipóri Persia yvotytýre péichagua yvytu kangy ni ysapu India ha Siria-pe, ni mbaraka Egípto-pe ombojojavaerã ko'ãichagua pumbasy osẽva upe yvyra roguégui.

Ijurujái opytávo hese Farisáda, ojesambotývo upe yvyra máta ndijavýi vaicha ogueropurahéiva ichupe, upeichaháguinte ha'ete opayjeýva, ohakã'o michĩmi upe yvyra opurahéiva ha upéi oñemboja jey Bulbul rendápe oporanduve haḡua ichupe mamópa oiméne upe "Y oroguigua". "Guyrami oñe'ẽva" ombohovái chupe ohovaerãha kuarahyreike gotyo ha omañami haḡua peteĩ ita hovy guasu kupépe. Upéicha ojapo ha ojuhu upe guyrami he'ihagueichaite, oñembojávo itakupépe ohecha opupúma peteĩ ykua yvu omyeñõiva ysyrymi oroguigua. Ha upe "Y oroguigua" heñóiva ita hovy guasúgui ohecharamovéntema hesakã asy ha ipiro'ysã porãgui.

Ita hovy guasu kuápe ojuhumi peteĩ kambuchi itaveraguigua, upévape omyenyhẽte upe y ijojaha'ỹva. Ojevy jeývo Bulbul rendápe ogueraha y kambuchípe ijati'y ári ha yvyra rakã opurahéiva ipópe.

Péicha mitã Farisáda "pukavymi irrósa potýva" ombyatypa umi mbohapyvéva hemikotevẽmby.

Ha he'i Bulbúlpe: - ¡Néina Guyrami porãite! Ajerureseve ningo ndéve ambue cherembipota. Mombyryetégui aju ne rendápe che pytyvõmi haḡua. - Guyrami he'i chupe ojeruréntema haḡua. Farisáda iñe'ẽryryimíme he'i asy anga chupe: - ¡Che pehẽnguekuéra! Bulbul ¡Che kyvykuéra!

Tuicha ojepy'apy Bulbul ojapysaka rire hese. Oikuaa porã rupi ndikatuiha ipu'aka "Umi máva ndojehechaukáivare araka'eve avavépe", ko'aḡaite peve ni ha'e gueteri ndikatúiva ojei ipoguyguikuéra. Upéi ojepy'amongetave ha he'i ipy'apýpe: - Ko'a guive ningo Prinsésa Farisáda háma oñemohembiguaikuaa cherehe, ikatupyryve rehe umi aña mbarakágui. - Upémarõ opurahéi péicha:

  • ¡Ytykýpe, y resápe, y rupi'ápe!

¡Ne kambuchi itaverágui!

¡Farisáda, Farisáda!

¡Ha... rrósa poty, emondykýna!

¡Ha... rrósa poty, emondykýna!

¡Y tykýpe, y resápe, yrupi'ápe!

¡Farisáda, Farisáda, Farisáda!

Farisáda upe riremi ohupi peteĩ ipópe kambuchi ha ambuépe katu háula ha yvyra rakã opurahéiva ha oipykúima tape oguejýva yvytýgui. Ita hũ ojuhúva guive hapépe ohypýi jepi hína oúvo "Ytyky" oroguiguápe ha umi Ita hũmba vaekue ápe ha pépe, oikovejoaite jey tapicha yvypóra ramo, nipo... yvypóra voi hína hikuái ra'e, upéicha ojapo oúvo tape pukukue, ni peteĩ ndohejareíri ha upéi hasýpe ipo'a ha ipopa'ãmi ipehẽnguekuéra rehe.

Fari ha Faru hasýpe isãso rire, odipara oúvo iteindýra rendápe, vy'apópe oñemboja ha ohetũmba chupe, umi ambue isãso vaekue avei oiporetũmba Farisádape he'ívo: - Aguive ore ne rembiguáima. - Hysýima katu hikuái oguejývo oñondivepa yvytýgui, yvýpema rire, Farisáda omoingove joaite avei ikavajukuéra ha ojehecháma katu chupekuéra oipykúiramo tape oĩhague gotyo tujami oguapy ha oñamindu'uvaekue yvyra máta guýpe. - Ko'ápe vaichango chéve, héẽ, ko'apeténgo kuri, chemandu'a porãiterei. - Osẽ he'i Fari.

Inambipu'ã joa hikuái opytávo, upépe ndojuhuvéima rupi mba'evete ni avavére, ni ako tujami ni ako yvyra máta rendaguéma ndaiporivéi, upémarõ Farisáda oporandu Bulbúl-pe mba'épa oiko raka'e ha Bulbul ombohovái chupe ko'áḡa peteĩ ñe'ẽ ipyrusúvape: - "Maerãpa Farisáda rehechaseve upe tujami". Ohejáma ningo ndéve hembikuaa arandu, ha'éva upe... "Mandyju" ipu'akapáva ñe'ẽ vaíre, ñe'ẽ ñañáre, ñe'ẽ hendape'ỹvare ha opaichagua ñe'ẽ ombotyaíva ñane angapy, ndohejáiva ñaḡua hẽ yvyty ru'ãme, oĩhápe "ñande kerayvoty". Tujami ombohasáma ndéve hembikuaa arandu Farisáda. Mba'evéichagua yvypóra mba'asy ko'a guive nombyaimo'ãvéima ne angapy. Ne ánga sakã asy ndereikuave'ẽmo'ãvéima umi oñe'ẽmbareívape. ¡Reikuaáma avei mba'épa he'ise upe "ñane'akãguapy", avei upépe oñembohapoha ñande reko porãita!

Maymáva oguerohory guyrami ñe'ẽ poravo pyre, iñarandu añete rehe opaite mba'e he'íva. Upe riremínte oipykúi joáma hikuái tape ha umi tapicha Farisáda omoingove jey vaekue, imbovypaitéma avei ohóvo, sa'isa'ípe peteĩteĩva ojuhu jey rehe upe hape yma ouhague. Mayma yvypóra, aréma opyta vaekue ita hũramo, péina hasypeve yvypóra jeýmava, oho mboyve hape tuja ypykuére, oaguyjeme'ẽjoaite Farisáda ha ipehẽngue kuérape. Véinte ára ha véinte pyhare mboyvemi haguépe, ka'arupytũ javéma oḡuahẽ ohóvo hógape mitã Farisáda ha ikyvykuéra.

Oguejy rire hikuái henda árigui, Farisáda oho omosaingo iháula ijyvotytýpe. Ha Bulbul katu upépe opurahéi ñepyrũma ombyatypaitévo ijehe opaichagua guyra. Guyramiéma torypópe ogueropurahéi joaite ichupe.

Farisáda oñembojáma iñestánke porãite hyepy vera'ipa ha isỹi asývare, upépe ha'e omañávami yrova ári ohecha haḡua hi'áva ijitaju ha ijitatĩva, riremínte omondyky'imíma upe "Y tyky oroguigua" ogueruvaekue yvyty ru'ãgui kambuchi itaveraguiguápe. Farisáda ohecha hesaitérupi mba'éichapa upe "Y oroguigua" okakuaa ohóvo, opupúrõko opupuve ykua yvúicha, ñemo'ãnte vaicha ytusaingo ojupi ha oguejýva osove'ỹre amo yvate fuénte porãite ryepýpe, ha ijerére oñeñandu oipeju piro'ysã asýramo umi yvytu kangymi paraguasu rembe'ýpe mante ikatúva oñeñandu.

Farisadaitevoi upégui osẽ oho oñotỹvo upe yvyra rakã opurahéiva. Vokoikemírõ ḡuarã ohecháma mba'éichapa pya'e oñembohapo hemiñotỹngue ha okakuaárõko okakuaave ha opu'ãrõko opu'ãve, ohechakuaáma voi ijyvyra máta tuichamaha upe ambue yvyra porãite ohechavaekuéicha upe ysyry ojehykuavo saingóva mbytépe, amo yvyty mboypýri.

Hapykuerimínte ohendúma ijyvyra máta ipytuhẽramo peteĩ pumbasy iporãjajái ha ijojaha'ỹva, noñehendúiva araka'eve ni Persia yvotytýre oipejuhápe yvytu kangy asy, oñehendu'ỹva avei India ha Siria ysapúgui térã Egipto-pe gua mbarakasãgui, añetehápe kóva ko purahéi ha'etevoi yvága pumbasy. Umi jerére opyta ha okirirĩmba ysyry ha guyraita purahéi ohenduse añetégui yvága pumbasy osẽva yvyra rogue kuágui.

Oikopa rire ko'ã mba'e ñahendúva jajúvo, Faru umíva oikopa jeýma ku ymaguaréicha. Farisáda oguatajeýma ijyvotytýre, oñomongeta kyre'ỹ "Guyrami oñe'ẽva" ndive, ohendu Yvyra opurahéiva ha omaña Y oroguiguáre. Fari ha Faru katu omboguata jeýma hendakuéra ñu ha ka'aguy rovyũre.

Ha upéicha peteĩ ára oiko oikokuévo hikuái ka'aguýre, oñuvaitĩmi tapepo'íre Karai Sultã ha hembiguaikuéra ndive, oñembopiro'ymíva avei hína ra'e oikóvo upe rupi. Pya'evoi ojepoi henda árigui hikuái, mokõivévante omomaiteívo Karai Sultãme, oñesũ, oñakãity ha omboja isyva yvýre.

Karai Sultã ijurujái opytávo, ndogueroviaséi ohecháva upe ka'aguýpe, oñeporandu mamóguipa oiméne osẽra'e umi mokõi hinéte oñemondéva avei ha'ekuéraicha, upévo osẽ he'i: - ¡Pepu'ã! ¡Tapohecha porãmi! - Mokõivéva oñopehẽngue ohechaukaháramo omomba'eguasuha mburuvichápe, opu'ã mbeguekatumi ha oñembo'y porã, ojapoháicha umi mitã karia'y ojehekombo'evaekue hekopete. Karai Sultã ipy'arory añete ohechávo ichupekuéra, okirirĩ'imi ha omaña mokõivévare ipy guive iñakã meve.

Oporandúma katu mokõivévape mávapa hikuái ha mamópa oiko hamba'e. Ndijavýi vaicha Karai Sultã ohayhu ñepyrũmava chupekuéra. Fari ha Faru osẽ ombohovái péicha: - ¡Neímante Karai Sultã, nde tuichaitéva! Ore ningo upe nerembiguái yvotyty ñangarekoha amyrỹi ra'yre ha apeténte roiko ku óga ne remime'ẽnguépe.

Ovy'aiterei Karai Sultã oikuaa haguére hembiguái ra'yrekuérape, péro oikuaasemínte avei mba'érepa ndohóiva hikuái araka'eve ojehechauka ipalásiope. Ombohovái jeýma hikuái: - ¡Neímante Karai Sultã, nde tuichaitéva! Ore ñyrõmíkena ndorojehechaukái rehegueteri ndéve ko ára peve ha noroñemoĩrire avei nde poguýpe. Ore ru amyrỹi niko ojerure vaekue oréve ropyta haḡua roñangareko ore reindy Farisáda rehe.

Karai Sultã ovy'avéntema oikuaáre ko'ãichagua oñopehẽngue ojoayhuetéva ha ojepy'amongeta péicha: - ¡Naimo'ãietépa che rréinope oĩha ko'ãichaḡua mitãkuimba'e imarangatu ha ndaitaryrýiriva! - Upéi osẽ he'i ohoseha hogapekuéra ha mokõivévante omoneĩ ichupe, upeguiveténtema voi oje'ói hikuái tapére oñondivepa. Prínsipe Fari katu oñemotenondéma hesekuéra oikuaauka haḡua iteindýra Farisádape oḡuahẽtaha hína hogapekuéra Karai Sultã.

Farisáda ndoikuaái mba'épa ojapóta ombojerovia haḡua Karai Sultãme. Oñemondýi ha osẽ oho omba'eporandu Bulbúlpe: - ¡Bulbul porãite! Oúta ningo Karai Sultã ñanderechamívo ha ñambojopóimante vaerã ningo ichupe. Eremína chéve pya'eporã mba'épa ikatu jajapo. - Ha Bulbul ombohovái chupe: - ¡Che rekovejára! Natekotevẽmo'ãi rejapouka tembi'ueta. ¡Che rekovejára! Natekotevẽmo'ãi rejapouka tembi'ueta. Peteĩchagua tembi'únte rejapoukáta, upévape ñambojopóita Karai Sultãme, upéva upe hi'upy niko ha'ehína piréka ijapyte pérlava, upéva upe hi'upy niko ha'ehína piréka ijapyte pérlava.

Farisáda ijurujái opytávo oimo'ãre ikũ'ãtamba upe guyrami, upévare he'i chupe: - ¡Guyrami, guyrami! Ma'éma piko aipóva, upe eréva chéve ningo ndoje'úi. Karai Sultã ningo okaru porãséta ha ndo'usemo'ãi perlaita. Ndaha'éipa hína... piréka ijapyte arróva upe ereséva... Bulbul. -"Guyrami oñe'ẽva" ipochy nungávo he'i chupe: - Nahániri, ndaupéichai, ndaupechaiete hína, péva ha'e peteĩ piréka ijapyte pérlava, ijapyte perlapáva, ndaha'eiete hína ijapyte arrónteva, nahániri, ndaha'éiete piréka ijapyte arróva.

Farisáda ku ojeroviaitéva "Guyrami oñe'ẽva" rembikuaa arandúre, pya'e ha voi ojapouka ikosinéra ḡuaiḡuimíme umi piréka ijapyte perlapáva ha jápoke hógape hembyparei opáichagua pérla, ndahasyietevoi chupe ombosako'i haḡua aipo tembi'u nohendúi, noikumbýi ni ndohecháiva araka'eve.

Upe javete oike oúvo yvotytýpe Karai Sultã prínsipe Faru ndive. Fari katu oha'ãrõmavoi hína kuri chupe hóga rokẽme, oñemboja hendápe ha ojoko chupe hymba'ehtrrívo oguejy porãve haḡua henda árigui. Farisáda "pukavymi irrósa potýva" katu ojapo peteĩ mba'e ojapo'ỹva araka'eve, ojehovamo'ã peteĩ vélope, Bulbul ojerure rupi chupe ha oho oiporetũ Karai Sultãme. Kóva katu ipy'akyrỹi ohechávo mba'éichapa upe kuñataĩ iporãite... ijuky ha hyakuã hasmin asy.

Ha ojesareko porã rire hese, rasa oñembyasy ha hasẽ ohechakuaávo itujámaha ha ndohejamo'ãiha hekove rokykue ko yvy apére. Ha ohovasávo chupe he'i: - "¡Ko yvy ári ohejáva iñemoñare, janomanovéima! ¡Nde kuimba'e iñemoñare porãitéva ¡Tupã kena tandeguereko ijykére umi kuimba'e joheipyre apytépe, ko'ãichaite peve nde ra'y ha nde rajy porãre. - Upéi oñe'ẽve ojesarekóvo Farisádare, oñeñakãitýva gueteri hína henondépe ha he'i chupe: - ¡Ha!!! Nde che rembiguái rajyre, neryakuã yvoty asýva! Oreguerahamína nde yvyra máta guýpe toroñembokuarahy'ãmi.

Oñemotenonde hesekuéra Farisáda porãite, hapykuéri avei ohóma ipehẽnguekuéra ha Karai Sultã oñembopiro'yséva.

Oiko oikokuévo hikuái oñondive, "Karai Sultã Korúcha" hesaho ñepyrũ upe ykua yvu "Y oroguigua" rehe, opyta ojepy'arupi hese he'ívo: - ¡Y neporãmba jepéva... chembohesa roryetépa! - Oñemo'aguive ohecha ha oguerohory porãve haḡua, upeichaháguinte ohendu sapy'a "Yvyra opurahéiva". Ojapysaka rire are porã upe purahéire, vaicha oúva yvágagui, he'i: - ¡E'ána nde, emañamína, che nahendúiva araka'eve ko'ãichagua pumbasy!

Ohechakuaa nungáma rire mamóguipa osẽ upe purahéi ohendúva, oñemo'aguive ohóvo ha oñemboja mbojavévo hese katu oparei, opaite, yvotytýpe noñehenduvéima mba'evete asy, yvotyty porãite opyta oke ha okirirĩ. Upe kirirĩ guasuete mbytégui oñehendu "Guyrami oñe'ẽva" opurahéi rory jajaipáva he'íramo: - ¡Tereḡuahẽ porãite Karai Sultã Korúcha! ¡Tereguahẽ porãitékena! ¡Terevy'aite áḡa ore apytépe! - Ha neipamírõ ḡuarã ombojoapýma guyra oĩhaguéicha iñe'ẽpurahéipe. - ¡Tereḡuahẽ porãite Karai Sultã Korúcha! ¡Tereḡuahẽ porãitékena! ¡Terevy'aite áḡa ore apytépe!

Karai Sultã Korúcha omomorãite umi ohendúva, opyta ipirĩmba ha ipy'akyrỹi, upévo he'i: - ¡Kóva ha'ehína vy'arenda añete! ¡Ame'ẽmbáne opaite mba'e aiko haḡua rehehápe pene ndive! ¡Pecherendúpa peína che yvotyty ñangarekoha ñemoñare! - Oporandúta javéma Farisáda ha ipehẽnguekuérape mamóguipa osẽ raka'e ko'ã herugua, ohechauka chupe hikuái "Yvyra opurahéiva" ha "Guyrami oñe'ẽva". Farisáda he'i omombe'utaha chupe mamóguipa osẽ raka'e umi mba'e ohecharamoitéva, áḡa Karai Sultã opytu'u rire.

Farisáda ohenói Karai Sultãme oguapymi haḡua yvyra guýpe, oñembokuarahy'ãhápe Bulbul ha oĩhápe avei mesa guasu ojekaruha, riremínte oñeguenohẽma mesápe tembi'ueta. Karai Sultã oñembyapykáma mesa akãme ha peteĩ pláto itajuguiguápe oñeguenohẽma chupe piréka ijapyte pérlava.

Karai Sultã ovy'aiterei oikumbýtare tembi'u ho'usetéva, Farisadaitevoi oguenohẽva chupe iña'ẽmbe renyhẽte.

Hákatu tuicha oñemondýi ohechámarõ upe tembi'u ijapyte arro rãngue, ijapyte pérla, upévo osẽ he'i Farisáda ha ipehẽnguekuérape: - ¡Mba'éma piko kóva! Araka'e guive piko piréka oñembyapyte pérlava. - Farisáda iñe'ẽngu opytávo, oitýta javéma ipláto osẽ haḡua ohorei, oñehendu sapy'a "Guyrami oñe'ẽva" ohenóiramo Karai Sultãme heraitérupi ha he'i chupe: - ¡Ore Rréi guasuete Korúcha! - Upéva ohendúvo Karai Sultã, oñakãrapu'ãma voi ojesarekóvo hese ha "Guyrami oñe'ẽva" katu oñe'ẽpyrusu guasúvo ko'áḡa he'ive: - ¡Ore Rréi guasuete Korúcha! Araka'e guive piko mitã heñói ramóva ojere mymbápe, ko'ýte Sultã Persiagua ñemoñare rehe ñañe'ẽtaramo. ¡Rréi nde tuichaitéva! "Yma ningo reguerovia vaekue umi ojeguerovia'ỹva araka'eve ha piko mba'ére ko'áḡa nde jurujáita ko'ãichaḡua vyroreíre". - Ha he'ive ohóvo: - ¡Nemandu'ápa! ¡Ore Rréi guasuete! Umi ñe'ẽ véinte áño guarémavare, peteĩ óga tupemíme ku rehendu vaekue. Nanemandu'ái ramo, che romomandu'áta.

  • Ha peteĩ ñe'ẽ ijeirete ykuasatĩvape oha'angakuévo ako kuñataĩme, "Guyrami oñe'ẽva" he'i péicha: - Ma'ẽna che rykekuéra. Chéve katu hi'ãiténte. Hi'ãiténte chéve amenda Karai Sultãre mandivoi, che membykuéra rupive tomanove'ỹ héra ha huguy, tove umi che memby kuimba'e akói taijaguara itúvare. Ha tamora'e upe che memby kuña taha'e peteĩ yvága pukavymi, tahi'áva vera itatĩ ha itajúicha, hesay jave tove tokúi ichugui pérla mimbi ha opuka jave tokukúi hembégui pukavy itaju otililimpáva ha opukavymínte jave katu taipotyjera ijurúpe rrósa poty.

Karai Sultã ohendupamíre ko'ã ñe'ẽ, ojehova jaho'i ipópe ha oñemoĩ ojahe'o. Ha ymaveguaréicha oñembyasy jey. Neipamírõ ḡuarã Bulbul iñe'ẽ rorýpe he'i: - Néi Farisáda, eipe'a katu upe vélo nde rovamo'ãva, reime reína nde ru renondépe, ko Karai Sultã niko... nde ru hína Farisáda.

Ha Farisáda, akóinte iñe'ẽrundúva Bulbul-pe, oipe'a ivélo ha upévo opoipaite avei iñakãraguégui. Ohechámarõ upéva Karai Sultã, opu'ã ojepoupi yvágare ha ipojái pojaivévo osapukái soro vaipa. Bulbul avei osapukái chupe he'ívo: - ¡Péva ha'e nde rajy Karai Sultã! Rehechápa reína mba'éichapa umi hi'áva overa itatĩ ha itajúicha, péina hesaývo hopepíre okukúima mokõi perlami ha ijurúre katu ojajáima peteĩ rrósa ipotyjeráva.

Riremínte Karai Sultã ojesarekóma avei umi mokõi mitãkaria'y iporã porãitévare ha ñemo'ãnte vaicha voi chupe omañáva hína ijehe ku yma imitãvéramo guare. Ha Bulbul osapukái jeýma: - ¡Ore Rréi guasuete! ¡Ko'ãvako avei hína nde ra'ykuéra! ¡Ore Rréi guasuete! ¡Nde ra'ykuéra niko avei hína ko'ãva!

Karai Sultã Korúcha ipy'akyrỹigui opyta iñe'ẽngu..."Guyrami oñe'ẽva" katu omombe'upaite chupekuéra hembiasakue oñepyrũ guive opa peve, hesarai'ỹre mba'evete asýgui.

Hákatu "Guyrami oñe'ẽva" omombe'upa mboyve chupekuéra hembiasakue, Karai Sultã oñoañuã ha hasẽ itajýra ha ita'ýra kuéra ndive, ndaiporichéne voi mamove ko yvy apére ha'ekuéraicha ojoguerohorýva.

Ojohecharamo heta rire hikuái, Karai Sultã osẽ he'i: - ¡Nei che rajy ha che ra'ykuéra, pya'ékena jaha pende sy rekávo! - Ha ndaiporichéne ñe'ẽ ikatuvaerã ojepuru oñemombe'u haḡua mba'éichapa oiméne oñeñandu raka'e upe kuña poriahu, aretéma oikovaekue ha'eñomi imombopyréicha peteĩ koty ñembotypýpe, amo palásio rugua ivaivehápe.

Heta otavahu rire irundyvéva, oḡuahẽ sapy'a hikuái Farisáda umíva sy rendápe. Sultána anga hasypeve ohecha jey iménape, Sultã katu otĩetereígui oñemoĩ oñesũ henondépe ha oñepomoĩ chupe. Sultána ndogueroviaséi upe ohecháva ha upévo oñandu mba'éichapa ipy'ajera ha hesakã chupe...ha'e ha'ehahína Farisáda "pukavymi irrósa potýva" ha umi mokõi mitãkaria'y sy.

Hetaite ára riréma, ojehechakuaa sapy'a mba'éichapa iñaña ha iñensuguyraka'e Sultána rykekuéra, añetehápe ovy'arãngue oñondive Karai Sultã, ña Sultana, Farisáda"pukavymi irrósa potýva", Fari ha Faru porãite asy, oiko anga hikuái ko'ãicha. Péro péina hasypeve oḡuahẽ upe ára oñemohesakãmbávo opaite mba'e ha Sultána rykekuéra mokõivevaháma oñembokalavóso amo palásio ruguaitépe.

Maymavéva tapicha Karai Sultã retãyguakuéra oikuaávo mba'épa oiko, ovy'ajoa ha oñombyatýma katu hikuái osẽ haḡua hetakuére palásio renondépe oguerovy'a ha ogueropurahéivo mba'eguasuete.

Ombovy'avéva mayma tapichápe niko ko'áḡa..."Karai Sultã, Ña Sultána", Farisáda "pukavymi irrósa potýva", "Fari ha Faru porãite asy" oikótamaha oñondivepa guasu palásiope, áḡa katu mbohapyvéva mitãpyahu ojerure tojeguerahami avei upépe "Guyrami oñe'ẽva", "Yvyra opurahéiva" ha "Y oroguigua".

Opa

(Versión libre en guaraní de "El pájaro 
que habla, el árbol que canta y el agua 
de oro" de "Las mil y una noches").

14:22, 9 de marzo 2014



TEMBIAPORÃ


1. Ahai mba'éichapa añeñandu amoñe'ẽ mba rire /Escribo mi sentimiento sobre la lectura.

2. Ahai mba'éichapa añeñandu ahendupa rire / Escribo mi sentimiento sobre la audición del texto.

5. Ahai 5 mba'e aguerohoryvéva ko mombe'urã rehe / Escribo 5 acontecimientos relevantes del cuento.

6. Aiporavo peteῖva personaje aguerohoryvéva. Ambohysýi 10 mba'eporandu ha amoñe'ẽ jovake ichupe. Che jeýnte ambohovái ahávo. Elijo un personaje de mi agrado. Formulo 10 preguntas y le realizo una entrevista. Voy respondiendo las preguntas.

7. Amoha'ãnga peteῖ eséna aguerohoryvéva / Ilustro una escena de mi preferencia.

8. Ahai ko haipyvo kuaarapo / Escribo la idea principal del siguiente párrafo.

Yma ymave ndaje raka'e oiko Persia-pe peteĩ prínsipe hérava Korúcha, ha'e niko osvami oguata pyharekue, ojeikuaauka'ỹre mávapa hína ha'e, upéichape oikuaa haua mbapa oiko oikóni rréino ryepýre.

9. Ahai ko mombe'urã kuaarapoite /Escribo la idea central del cuento.

10- Ahai peteῖ red conceptual ko mombe'urãpegua personaje-kuéragui /Escribo una red concetual sobre los personajes del cuento.

11- Ambohysýi umi ojehúva oúvo mombe'urãme, oñepyrũ guive opa peve /Menciono los acontecimientos más relevantes del cuento, desde el comienzo hasta el final.

13- Aiporavo peteῖ pehẽngue ha amoñoha'ãnga che irũ/nguéra ndive. Ahechauka maymavépe / Elijo un fragmento y lo dramatizo con los compañeros.

14- Aiporavo peteῖ pehẽngue ha agrava che pumbyrýpe. Arahauka che irũnguérape guasa rupive. Elijo un fragmento, lo grabo en el celular y envío por wathsap a los compañeros.

15- Ahai mbohapy mensaje grafitirãicha ko mombe'urãguigua / Escribo a partir del cuento tres mensajes adecuados para graffitis.

16. Ahai irundy mensaje grafitirãicha ajerurehápe maymavépe omoñe'ẽ se haḡua hekovépe /Escribo cuatro mensajes sobre la importancia del hábito de la lectura, luego realizo graffitis.

17- Ojeporavóta hembiapoporãvévape ha oñembojopóita maymavéva rovake mbo'ehaópe / Se elejirán los mejores trabajos y se premeiarán en la formación general.   

Introduce un texto aquí...