MBARAKAJA HOVY




Aguata ahávo upe pyharépe. Pytũ hũ tapére. Péro pytũ hũva rehe ñañomongetañaína. Mba'erã añápa chejapuséta, che ra'ãngágui jepe akyhyjeha upe kirirῖ retãme. Ni peteῖ mberu ndovevéi, ni peteῖ ñati'ũ nahasẽi. Kirirῖ cheruguynupã, katu upeichaháguinte, pe amo mombyry mombyryvehápe ahendu jagua oñaromba. Ajehapepokávo ajepoi haḡua che róga gotyo rãicha, oumi hendy peteῖ yvyra ha osẽ imáta kuágui mbarakaja hovy peteῖ, chemandu'a mba'éichapa otililimpa ohasávo che renonde rupi, oñemokoni koni ohóvo, oñemopẽ mopẽ ahecha. Ha chéko ku chekuriósova chemitãmi guive, upéicha rupi aju chenambipu'ã kakuaa.

Añembopy'aguasu'imi ha ajepo'o hapykuéri aikuaasetereígui mamópa oiméne ohotahína oike upe kichíro hovy. Yvytúicha aveve hapykuéri ha ha'e avei yvytúicha oho che renonderã. Yvytu jyva ári roveve mokõivéva. Chepya'éramo jepe, ndahupytýi, iñakuã nipora'e upe vichotata. Añeporandúma katu oiménepa tata hovyguigua upe mbarakaja, térã nipo oime upe tata mbarakaja hovyguigua.

Chekane'õsyrývo, añandu chekorasõsẽta, chekorasõsoso, chekorasõsysýi ha chepyti'amondoroseha upe che ñe'ãme ogalopeáva. Apytu'u'imi chupe, mokõivéva ropytu'u'imi ha roma'ẽ ojova rehe. Chákema upe michíto hesahendyjajái ha ijuru rupi ohykuavo tata hovy oñekũmberéiva yvytu rehe, upéicha ojapo ohóvo otapemongorapa peve. Yvy oryryipa, ojeka ápe ha pépe, otymýi tymýi ha omymýi che py guýpe, oñapymiñepyrũma katu yvy ha ogaita, yvyra ha mba'yruguata, che avei añapymi, añapymi ha añapymi. Aháma katu yvykuára guasúpe.

Añapymi pymivévo ahávo, chepirῖmba, nañeñanduvéi, apyta akerei, asãingorei yvytu rehe, aremiporã riréma, ndaikuaái mboy ára rirépa, apaymijey ha ndagueroviaséi ahahaguera'e ajetopeta peteῖ arapy ni che képe ndahechávaipe. Upévo ahechakuaa upépe ndaha'eihara'e ñandekuéraicha, iñambueha hikuái ñande yvypóragui ha ahechakuaa avei umi mymbapóra iñambueha umi ko'apeguávagui. Kuimba'e ha kuña umíva ijaoverapa, ipepokakuaa ha ovevejoaite.

Upe arapy ambue niko ikuarahyjajái, iñasãindymimbi, ijyvytupiro'y, ha iporãveha ndaijyvytimbói, nahatatῖri, ndaijytýi. Ka'aguy porã porã ñemo'ãntevoi ku ijeheguiete hovyũmbáva, karéicha overahendy umi yvyra ijyvate vatéva roguemimi, ysyry morotῖ sakã ári ojogapo hikuái. Hogakuéra katu árare ipojái pojái.

Upe arapy pyahúpe avavéva nopu'ãi oñoakãre, avavéva nde'íri ijehe chéko péva, ndéko amóva, ko tape rehénte kena jaguata, amo tape rehénte kena jaiko, jaike térã jake, upépe avavéva nomandaséi, upépe niko maymavéva mburuvicha ha opavavéva tembijokuái, naimondái avavetéva. Mymba umíva ojehecha mba'éichapa ijao, ipepo, ipy ha ovevejoaite, oῖ iñakã mokõiva, ipy mbohapýva, ipy peteῖva, yvytu neresãiva oipeju, arapy ambuépe ojeikoporã añete rupi, noñemanói araka'eve.

Chembopy'arory rupi opa mba'e ahecha ha ojejapóva upépe, ajumi ajepokuaa poguasu hesekuéra ha avy'a ijapytepekuéra, mba'éichamopo aguerohoryete upe arapy ambue, upéva rehe ndaikatúi ajekeha, añete, ndaikatúi, cheguerekoporã hikuái, hi'arietegua hembypa hi'upyrã ha upéicharamo jepe, oikotevẽmívante ho'u hikuái, ha ndaha'éi aipo hesa ohechaguirei térã ijuru ikuaguirei okarúva hye ojere peve ilómore, okaru ha hoy'u oikotevẽngueténte hikuái ha iporãveha ndaipóri tapicha tavy ijapytepekuéra, iñarandujoaite lomitã, ko'ẽrei rehe omoñe'ẽ hikuái umi kuatia arandu ipopenóva, avy'a cherekombo'e rehe hikuái añe'ẽ ha ahaívo hekopete. Añetehápe avy'asaingo hendivekuéra.

Aha guive upépe nachekane'õvéiva ha aipo cheropehýi haḡua katu ni mba'eveichavérõ. Amoñe'ẽ umi aranduka neporãmba jepéva, iñanambusu ha hypy'ũva, umi oñe'ẽva mba'éichapa ojeikova'erã hekopete oñondive, mba'éichapa ojeporuva'erã opaite mba'e ñande rekohapegua. Ko'aḡaite peve chemandu'a, ndacheresaraivéi umi aleeva'ekuégui.

Aguata'aikóni umi tape overahendýva rehe, ndaikuaái oimenepara'e pyhareve térãpa ka'aru, lo'úniko aikuaáva aguatahague aikóni, upéinte, añandu che ati'y arigua, nipora'e upe mbarakaja hovy jeýma. Ahuguaipokóvo, ahuguaipoka ha ajavy ahesajopy peteῖ votõ'i ha neipamírõ ḡuarã chemombóma katu yvatévo. Oiméneko mokõi ára ha mokõi pyhare rupi mba'e aveve yvatévo, upéinte, hasýpe asẽjey ko yvy ape ári, ñande válle tujaitépe, lomitã apyte rupi.

Chemitãva'ekuéko upérõ, aremi porãma hína upéva, ko'áḡa cheka'arúma ahávo ha ñemo'ãntevoi kuehénteva mba'e ko'ã amombe'úva peẽme. Ikatu pecheguerovia ha ikatu nahániri, peẽma peikuaáta upéva. Ko'aḡaite peve añandu oku'e ku'éva che ati'y rajygue kuápe, upéicha jave añemboka'ire'õngueténte ha amoñe'ẽmba ichupe : - Míiiiichi, míiiiichi, eñenóntekena upépe míiiiichiii, michíiiito, kichíiiirooo-. Che mbarakaja hovýrekena ani avavete ombo'uchase hymba jagua ni aipo oikose omombáy, omopu'ã, omondýi, omuña ha ombosápe chehegui. Añetehápe cherakate'ỹ hese, oῖ rehe umi che angirũ ahayhuvéva apytépe. 




MBARAKAJA PYTÃ
(Che ru Delio ha che sy Elena rehe agueromandu'áva)


Iko'ẽ jave kakuaa ijysapy niko he'ise ndokymo'ãiha ha upéicha iko'ẽmi upe árape, kuarahy iñapysẽvo pe amo ararapópe, ohesape akua po'imimi ha ombokua'ipaite ohóvo pytũmby re'õngue ku mbarakajáicha oñakarãiva yvy rova, ysapy resa ojapajeréi vera'ipáva kapi'ipe ári ñemo'ãntevoi ñasãindy ku'i ojeroky'ipáva. Ka'aguy nahu'ãiva mbytépe oñehendu omiáũva tuichaháicha. Oryryi'imi yvy. Oryryi'imi ára ru'ã. Táva guasuete mbytépe orretumba, upe omboryrýiva yvy ha yvága nipo oiméme aipo mbarakaja ruvicha oñeñe'ẽteha yma ymaite guive.

Aipójeko, oje'évami opárupi, ápe, pépe ha amo, aipo oĩha peteĩ mbarakaja pytã tuichaitevéva leõgui, ikakuaaitevéva jaguaretégui, iñarõitevéva jarara kurúgui, iñakuãitevéva guasuvirágui, ko'ãva ha hetave mba'e rehe oje'evoi hese ha'éne haḡua aipo mbarakaja vusu ndahuvicháiva, peteĩ hýupe ndaje oḡuahẽma oḡuahẽsehápe, peteĩ káũpe jeko omokõma hekovete rehe taha'e ha'éva mymba, yvypóra térã oimehaichagua póra; peteĩ hárype ndajeko oñemboso'orãma ojuhúvare.

Aipo mbarakaja pytã háse okaruhetámaramo jepe nahyvatãkuaaivoi, jepémo ipuru'ã otiritiríma, oiko oikónte ha hyekuare ha oñekũmbereimberéi, mba'éiko ko okakuaárõ okakuaave ha okakuaasevéva ha ojepysórõ ojepysove ha ojepysosevéva ku tapicha imba'epota potavévaicha.

Upéva upe tendápe jeko ojekyhyjepaguasu, upéicha rupi oĩ osẽva ohopa hese oimehaperei, jámakatu oñemosótanova ha upérupi upérupintema oiko okaru, hoy'u, oke ha opáy, sapy'aitemimíntema osẽ ojehekovereka, omondoro heta asyete mandi'o pomberi térã mandi'o kano hapoporã porãvéva, manduvi pytã hi'aguasu guasuvéva, omono'õ umi avati morotĩ, kanário, pichinga térã tupi ihára tuichaichavéva, umi kumanda hũ, pytã térã para'i hope renyhẽporãvéva, oipo'o yvamimi hesaporãnguete ha upéguintema are are oikejeýjepi hóga yvyguýpe, oĩhapevoi avei peteĩ póso hi'yheta añete ha ho'ysã asýva.

Aipo mbarakaja pytã rusu omandaguasuhápe oñembyasyjoa lomitã, ko'ýte umi omandasete ha omandasevéva ako mymba pavgui.

Péicha ohasa ára ha pyhare, araro'y ha arahaku, ko'ẽmbyju ha ñasãindy ha ojehecha ha oñeñandu mba'éichapa oñemomirĩ ha ipirĩpirĩ tapichamimi.

Ka'aguy rembe'y rupi oveve ha opurahéi ohasávo peteĩ kuarahy mimby ha upe javete hi'arapáy peteĩ mitãmi, kunumi neporã añetéva. Ako mitãkuimba'emi okamby'u ha okakuaavévo oñemoĩ opoñy, oguata, oñani ha oñemopyatã, ha marãvoípa ñandejapuséta, añetehápe ikakuaaporã ako tapicha'i, umi ikangue 206-véva ipoguasu guasu ha itáicha hatã, hetesoroporã, rasa imbarete, ivenasẽmba ojekuaa, aipójeko umi yvyramáta ikékeva ipo peteĩmente omondoro ha omondyryry, ndaipóri oñemoĩ ni oñanimáva omañahatã hese, mbóicha ojekyhyjepa ichugui, áḡakatu naiñañái, tapicha ndepy'aporãva ndajeko, upévare ojejeroviaitemi hese, ha'e oĩhápe ndaipóri ni omañavaíva ojuehe. Ipy'aporãitemi ha iñakãporãkoko. Mburuvicha ha mburuvicha'ỹva oñemboja katuete hendápe mamo ojuhuhápe hese ha ojerure asyetemi ichupe tovémo tomonambi, tojuka térã tomuña upégui aipo mbarakaja pytã isagua'a, ipopeno ha ymami guivéma oikóva oikóni iñakãre.

  • Ha jahechavaerã niko- he'íjeko osẽvo, umícha jave-.
  • Ha mba'ére piko - oñeporandúje ichupe-.
  • Mbarakaja niko siéte hekove -ombohovái- ha siéte vesehápemante oikopáne hese-he'ive ha oku'eku'évo ojehecha mba'éichapa urunde'y apyteréicha... umi ijyva, ipyti'a ha hetyma ro'o -.

Upéicha jeko ojejerure ha ojejerure ichupe aremi guivéma ha jápoke ijuru huguypáma ichupe mitã ha kakuaa, kuña ha kuimba'e, pyahu ha tapicha ityarõmava, peteĩ árape oiporiahuverekoguireínte ombojurupyasy ichupekuéra, jápoke noñerrendirivoi umi omba'ejeruréva ichupe, upéichape hasypeve oumi oñembopy'apeteĩ ha néimane katu ojepytaso, oñerremanga ha ojalocháta katuete aipo mymba ikáchova ndive. 

Heta mitã poriahu ha kuñamimíma ndajeko okañy ha okañyete upe távagui ha ojekuaapaitéma ohohague opururũ upe erádo mbarakaja rãi nguápe.

Ára peteĩhápe, lomitã éroe ruvicha ojepoíma kánchape ojukara'ãvo upe iñenemígo vusuete, ñasãindy porãje upéramo ha pe amo yvatete ojehecha ova ova ha ovevéramo peteĩ mbyja huguaipáva, ohai ha ombosa'ýramo ohóvo araru'ã ipyko'téva yvatévo. Mbaretécho oikéma ka'aguýpe peteĩ yvyra akua ipópe, aipójeko upéva upe yvyra akua pa'i ka'aguy omongaraipyre ha heta vícho ñarõmaje ohekove'o ipype. Oike pukumívo ka'aguy nahu'ãivape, oĩhápe umi tajy iporo'óva, guatambu, yvyra pytã ha yvyra pepẽ ipototóva, kurupa'y ha urunde'y ipoguasúva, ñandypa, ygary ha opáichagua yvyra ikanana ha ijyvatéva, pe amoite ka'aguy rugua hypy hypyvehápe ohendu omiáũramo upe ñandejárade mbarakaja guasuete.

  • Eñeha'ãrõntema che ra'ýto- he'íjeko aipórõ, ne nambígui roguerúta- he'ive ipy'apýpe.

Mbói ojeliáva guive hetymáre oñakã'o ohóvo, mbopi guasu guasu ojejapetéva hese ohuguy'oségui ichupe, ombyepoti ha ombochipe ipirére ñati'ũme ramoguáicha ha upéicha oñorãirõ ohóvo tape pukukue, ho'a ha opu'ã, opu'ã ha ho'a chepa'íto, ko'ẽmba potávo, heteperepáma rire oḡuahẽ sapy'a hesakãvehápe, omañaporã ha ohecha kangue iñasarambipáva, ohechaháicha, upe mbarakaja popeno nomohembýi oikóni ra'e ojuhúva haperãme, ajevéramo oĩ opaichagua tymba kanguekue ha avei yvypóra kanguekue... 

Ohecháma katu mbarakaja nambi, hẽ, péva ha'erãma he'íje partéra chae, ojepoheréi jepi hína ha ojovahéi, mbegue katuete oñemboja ohóvo ikupe guivo, peteĩ tape po'i hague'ipáva rehe oguata ohóvo, kuimba'e hérava Valerio Valentín, Valéchopente ojekuaáva, he'i upe he'íva ani angamo'ã ni peteĩ viruta'i pirukuére opyrũ ha añetehápe nipo oikoitera'e upe he'íva, ajevéramo ni ndopiriríri ha noñandúi ichupe ni kytola'ymi, ojapyharáma katu hendápe hesapirĩ ha oimo'ã'ỹhágui, oñemono'õporã ha ojeity hi'ári, upévo ja'ohesyvõma mitã mbarakaja pytã guasúpe ikorasõitépe, okairo opytávo kichíro tuja ndahasaháiva gueteri oikóvo upeha'ára peve, yvyra akuaite okorasõmondoro ichupe ha oñehẽ chivivi ijuru rupi tekove rykue pytã so'o jajáiva, ipahaitévo, ojetyvyro ñane míchi guasu namichĩrietéva ha ojehuguaityvyróvo, omombooooooo upe kuimba'e ikutuharépe pe amo ka'aguy hovy nahu'ãiva rembe'yetépe, nipo ra'e, ha upéva ni ha'e ndogueroviaséi, upe tape hague'ipáva oguatahague ohóvo, mbarakaja ruguaivoihína ra'e, aguive, séi vésentema ojukavaerã iñenemígo ñarõitépe.

Ára mokõihápe, oikovejey mbarakaja pytã guasu ha ha'eháma oumi ijukaharépe, hogaitépe oñembopysyry ichupe, opyrũvevýi asy ha oñemokoni koni kuimba'e róga jerére. Pyharepytéma upérõ ha oñehendu ḡuaiḡuingue ha urutau ojahe'óramo. Kuimba'e imbaretekaria'ýva ndajeko ojapysaka ikoty guive, aipóramo oikuaapamavoi outahague ichupe míchi ruvicha pytã porãitéva, ko'áḡa pytãvéntemava ojahu rehe kuri tuguýpe ku ojekuturõguare iñe'ãitépe. Kuimba'e imbaretekakávaje ombosako'íma itukumbo ha iláso, iláso ha itumbo, ko'ã mokõi mba'épeje heta vícho ñarõma ojura, omyakãsã, otambea, oipykua, oipokua ha ohavira oipiropa peve, máchoramo okapa, hatĩramo ohatĩ'o, kuñáramo oamansa ha operdona, iponsóñaramo ohãi'o térã ohuguai'o, aipójeko upe itukumbo ha iláso ipajevoi, upéicha rupi opa omomba'ekuaa ha omokurundu ichupe. Mitã mbarakaja vusu ojere mboyve 7 guélta óga jerére, osẽ ichupe ñande éroe ndahasaháiva avei, ombojerejere itukumbo ha ombokapu, oñemohãimbitíma ichupe mymba pytã guasu, oñemonambichipe ha hesahendypa, ongyrrýu ha ipyapẽsẽmba, opómaje katu ijykévo, henondévo ha ikupévo, Valentín ombokapujey ijarreador, mbeguekatúpe ojejerepáma ohóvo hesekuéra, ojoavisapa guasúma lomitã, ikatumíva guive oñemboja ohóvo, oĩ kuña hyeguasuetéva, imembyra'ýva, mitã opoñyramóva, tujami ipokokáva, tapicha iñakuruchĩva... Kuimba'e ha mbarakaja, mbarakaja ha kuimba'e ojovárema kora yvyporaguigua mbytetépe, oñemborari ojupe, omañavai ojuehe, aḡaite aḡavépema hína, cháke cháke péva, cháke cháke amóva. Uratatatata. Oñorãirõmakatu hikuái. O-je-ha-vi-ra hetyma ku'a rupi mbarakaja pytã ha upévo o-ho-va-ka-rãi kuimba'e katupyrýpe, péva che ha péva ndépe oho chupe hikuái. Ipu guáka, ipu tovapire, hendy kuimba'e resa ha itukumbo, hendy mbarakaja resa ha ipyapẽ. Upéicha oho hese hikuái, kangue oñorãirõ, igustokoko añetehápe, tapichakuéra opa hesaraipa aipo okay'u, orambosa, okaru ha osenavaerãha, hetamíma oñorãirõ hikuái. Pytũ jeýma, ko'ẽjeýma, pytũ jeýma ha oñorãirõrõko oñorãirõve ha oñorãirõseveseve chela'ýto. Ndo'ukái ojupe so'o potĩ, noñoha'ãi yvotýpe. Upéinte ñemo'ã ku ikane'õ ha ikueráimava upe kuimba'e, he'ijeýmaje upe he'íva ha oñakarama iláso paje rehe, ombojere séi guélta rasami ha opoi ichugui, hasẽjeko ohóvo yvytu rehe ha mamóma piko peteĩ jagua'i pari ipara'ipáva ohasami upe javete mbarakaja rakambykua rupi ha ohesarerahami karai kichírope, ndajeko upérõ ḡuarã oñemondéma ijajúra, ipy ha ipo irundyvéva rehe upe láso, ojeposu'úma katu hese ha upévo upe kuimba'e ndaitakara'áiva oipojurave ha otambea ha oñapytĩ jetu'utu'uve, ijuruhyjuipa mitã mbarakaja ndaha'eietéva vícho mánso, ojetyvyrovaipa ha ojepokáramo jepe, opytamanera'e upépe, oguapy sapy'a huguáire, ijurujaipa lomitã, ovy'apa, osapukaijoa, ojerokypaguasu, ndojavéi yvýre ha oveveroky hikuái. Vokoikemírõ ḡuarã ojehecháma katu ojetiráva mbakaja nambikue, pirekue, korasõngue ha opaite mba'ekue rehe. Amóntema mitã mbarakaja pytã, ko'áḡa sínko vésentema omanovaerã omanoitéma haḡua.

Ha péicha oñorãirõ hikuái karia'yichaite ha mbarakajaichaite, jeyjey ha jeyjevy, ára mbohapyhápe otu'u oñoakãpirére peteĩ itakua guasúpe, ára irundyhápe... yvapovõ máta ndetuichapa jepéva rakãre, ára sinkohápe... y okororõva mbytépe, ára seihápe... karugua iñapasusũ ha ojejurupe'apáva rembe'ýpe ha upéicha ha amóicha ha opáicha oñoha'ã ha oñorãirõ ha katuete pe amo ipahápe omano upe mbarakaja pytã guasu, kuimba'e katuete he'i rupi upe he'íva péicha ku ombo'ita, ombokuarepoti, ogarrotea, ohapy, ombovodóke, ovodokea térã ombohu'y jave upe vícho vaíchope, añetehápe la'ivómba atómika mba'e rire, oiporuete so'o ryryiva'erãmo'ã hese, upe miáũ guasu niko nomanoséiramo jepe omanójepi oúvo, omanójepi ohóvo, omano'asy ha hasýperamo jepe, omanómante ha oikovejeýjepi ha oikovejeýjepi.

Ojehechapáma mba'éichapa mokõivévante noñerrendíri ni ndokyhyjéi, mokõivévante rasa ojerovia ijehe ha mbarakaja imbarakajapaitémava ohechakuaa ohóvo ndogueropu'akamo'ãiha upe karia'y ikaria'ypaitémavape ha oñandu avei ikaria'ypaite rupínte pe amo ipahápe imbarakajaveha ichugui.

Aipóna aipóramo oñoha'ãmítama hikuái siéte veseha, oñoha'ãrõma katu tape mbytetépe, oñeha'ãrõmbahápe avei ichupekuéra, maramoguáicha oñemborari mokõivéva, ojehecháta mávapa osýi térã osysýi porãve, hemoimbáma lomitã ohechase ha oikuaaségui mba'épa ojehúta, oĩma katu ojatapýva omomimóivo mandi'o mbarakaja ro'okue oñembochyryry pytã asy haḡua. Karai mbarakaja pytã guasu oĩmbaitéma vaicha oñorãirõkangue hauáicha, ikatuhína oikovete térã omanoite ko siéte vesehápe. Kuimba'e ikarakatuetéva oĩmbaitéma vaicha avei ohesa'o hauáicha mymba kakuaaite. Mbarakaja tuja ojere ha ojere, hovapochy añete, péro hovapochy rehe ñañomongetañaína, oha'ãmbaitéta ipy ha ipópe, hãi ha huguáipe, oiméramo oĩ ha ikatu mba'e rire ogueru hendive aipo mbarakaja jarýi oje'eha, ogueruva'erãmo'ã oñembo'avogádo haua hese. Upe kuimba'e ko viáhépe po nandieténte oñembo'y henondépe, mba'evete asy ndorekói (vaicha) ipópe ni ijehe, añete, mba'evete asy ryrýi, oĩhaguéicha oikuaase mba'upépa upéva, ha'e ha iñe'ẽ, iñe'ẽ ha ha'e, oñemohembemýi ha he'íjepi upe he'íva, ongururu vaicha, oñe'ẽ vaicha oguývo, osarea ohóvo mbarakajápe, kóva inambipu'ã sapy'a py'a, inambichipe mimi. Upeichaháguinte ñande kichíro guasu oha'ã ohovakarãivo upe kuimba'épe, kuimba'e he'ivejey peteĩ ñe'ẽ oku'e'ỹre hendágui, upe ñe'ẽ osẽva ijurúgui omba'apo mbarakaja rehe, okarãirãngue kuimba'épe, ha'e jeýnte oñekarãi; oisu'urãngue kuimba'épe, ha'e jeýnte ojesu'u; ojepoirãngue kuimba'e ári, ha'ejeýnte ojeity ha ojapajeréi hete ári ha upéichape jeko opaite mba'e ojaposéva guive kuimba'e ruvicha rehe, ojerepaite asy hese ohóvo, lomitã ojatapy kyre'véma hi'ólla guy rehe, kure ñandy haku ndirindindin ha overahendy japepo ruguápe, ohenói vaicha upe mbarakaja ro'o. Kuimba'e he'ive ohóvo heta mba'e ha he'i he'ivévo míchi pytã guasuete oñekarãikarãive, ojesu'usu'uve ha hete atãmbaite ohóvo, pe amo ipahápe itáicha opyta, hatãmbaite asy ha ndoku'evéi ha peteĩ sýkype upe mbarakaja pytã porãite isa'y hovy, isa'y hũ, isa'y para'ipa jepi ohóvo. Upéichama rire, upe kuimba'e ruvicha ipópentema oñemoĩ oipiro, oho'o'o, okanguerekýi, omosarambipa ha ombohasa ohóvo machukuérape tombochyryry pytã asy upe mbarakaja pytã ho'o pytã porãitéva. Upe kuimba'e noñerrendikuaáiva araka'eve, ohechauka maymavetépe mbarakaja hekoveha siéte ha avavete noñeñerrendirivaerãha araka'eve tatuicha tuichaháicha, taiñarõ iñarõháicha, taivai ivaiháicha upe enemígo ha avei upe ñe' oikuaa ha oiporukuaáva ndahuvichaiha ko arapýpe.

 


ANSELMO


Anselmo osapukái tapére, tavapýre, ápe ha pépe oiko ko'ẽ guive pytũ meve. Oguata kuarahy guýpe, ama ngýpe, yvyturo'ysã kupépe. Oguyguy ha oguyguy, ombiriki ha ombiriki, ou ha ohokuerei, ikuave'ẽ ha ikuave'ẽ.

Ndaisapatúiramo jepe, ha'e oikuaa moõpa ojopy ichupe isapatu. Hógape oime osaingohína gánchore teju ruguái peteĩ, ndaha'eietéva irambosaḡua ni ikasõ ku'a apytῖha.

Animo'ãkenavoi ojevy po nandi, py nandi ha py'a nandi ikatu ojevy, péro po nandi ndikatúi ojevývo, añarãntemo añamemby ha péicha ku nde'íséiramo chupe ha oho ipo iñakã ári térã ojesakea ha oñemoperõ tapére, ipúne hese guáka ha jaguáicha oñemosẽne.

Ko mitãmi ha'etémava umi tujami, okarúrõnte okarúva ha ojahúrõnte ojahúva, péicha ku noñemúi ha ikane'õitémaramo, oimehápentema ojepyso ha oñeno oke.

Kuehe ha kueheambue, ko'ẽrõ, ko'ẽambuérõ, ko'ẽambuetevérõ, aremíma ha aḡaite peve: - ¡Pohã ñana! ¡Pohã ro'ysã! ¡Pohã ñana! "Para para'i, ka'arurupe ha mbokaja ra'y rapo okuaruporãsévape ḡuarã, ka'arẽra'ỹi, pipi, tembetaryhũ ha taperyvahũ rapo ojesevo'i'osévape ḡuarã, jaguarete ka'a, jaguaretepo, vervena'i ha pynoguasu rapo oñembohuguyresãisévape ḡuarã, kamba'akã rogue, mbarakaja pyapẽ ha kalaguála ojesida'osévape ḡuarã, yvyrapytã pire, tajy sa'yju pire, tapekue ha molle'i ipire'aívape ḡuarã, arasarogue, kambarã, jaguarundi, yryvu ka'a ha ysypopere itĩsyry, ipechochiã ha ijahy'orasývape ḡuarã, ha péicha peteĩ pohã ha amóicha ambue pohã yma ymaveguaréva, ñande ypykuéra oikuaa, oiporu ha omomba'eguasúva yma ymaite guive.

Ko'árape iko'ẽvo Anselmo naiko'ẽi yvypóra apytépe, aipójeko ange pyhare peteĩ mymba iñakãjagua, hesamykurẽ, ijurukarakara, inambikavaju, huguaivaka, itĩkure, ipyryguasu ha hetembarakajáva okerajopy ha oguerahara'e ichupe...


CHÁKE OUHÍNA HIKUÁI

Ko árupi niko súiko ipoty sa'yjupa kokuerére, amo rupi katu ka'ãrẽ hi'ajupáva omyasãi hyakuãngue. Añaga, agosto, yvyrapytã ha Tajy sa'yju máta ru'ãre oñombojarupa kuarahy'imimi. Ohasa peteĩ mainumby, oveve mokõi ñahatĩ, hysýi ohóvo tahýi, ipeporyapu mbohapy eiru. Ipiro'ysãporãnte oñeñandu. Oñehendu oguililipa ysyry satĩ. Hokyjera ka'aguy neresãiva. Umi ka'i okikijoa ha oñasãingo ysypo rehe huguáigui, ototo ha otorore hikuái. Yva ka'aguy ápe, pépe ha amo. Hembypa hi'upyrã. Mitãnguéra oipykúi tekove ha arandu róga rape rehe. Ko tendápe avavete gueteri noñohẽi vevéno rykue vai oñemboheragua'úva "pohã", jepémo upe "pohã" rerapegua, venenoite so'o ryrýi ha ohypýi térã ohetũ sapy'áramo mymbamimi oguata, oveve térã osyryrýva, katuete oitýva he'õnguete, térã omokanserpáva tapicha yvypóra.

  • Ndaiporichevémane mamovete peichagua tenda iporãpotĩ ha iporãpotýva. Térã gueteri oiméramo oĩ, téeeerã oime sapy'áaaaramo gueteri, oiméne i-po-kã-mbaitéma - He'i Kaiéio.
  • Ko'ápe ningo ko ñande rekoha - ombojoapy Ñaeléna- ñande ypykuéra ohejahagueichaite gueteri oĩ, ñanereñói, japáy, jake, jaiko, jaike ha jaikoporã gueteri ipype.
  • Ha ndoikéi aja umi kamba ivirupotaitéva imákinare ohapo'o, omondyryry ha ohapypa ojuhúva haperãme - Omoinge ikuchára amo guivo mitã Rrapái, peteĩ tapicha ijaperitivoitemíva, ojapysakava'ekue aḡuimi upégui, ha nipo ra'e omanótavahína ako ka'arúpe, ako pyharépe osẽta rehe kóche renonderãme tuichaite y rehe-, mba'éiko ko ymáma hokẽ nandíva térã ni nahokẽvéimava ko ñane retã, he'i ha osẽ ohoite upégui.


DOROTÉO


Oñemokamisa aopo'i mitã Dorotéo upe ka'arúpe oho haḡua isy rógape, Santa Rosa-pe. Ro'y niko upérõ. Lúkepe ijaraipahína iko'ẽvo. Omyataindy isantokuérape, vaicha oma'ẽrory'asýva hese nícho guive, ojovasakurusupa oipykúi mboyve tapére. Ombohyru ikurundu kavure'i rague, rrúda ha taropeguigua ha oñongatu ipóncho chara guýpe. Ojupi imba'yrumýime ha otimbo tapére.

Ymaitereíma ndohoveihague isy rógape ha péina hasýpe ho'aporãmi ichupe. San Juan arahápe ojoechatahína ikakuaa'irũnguéra ndive. Añetehápe ohechaga'úma avei ichupekuéra. Imandu'a mba'éichapa ovy'a hikuái oñondive ku imitãrusúpe, ohasamiva'erã tatapỹi ári, oha'ã pelóta tata, karréra vosa, yvyra sỹi, páila jeheréi, oïma katu omosununúva hudakái térã opombéro jepe'éva. Ha'ekuéraicha ovy'ámiva ndaiporiva'ekue.

Imandu'a péicha ku oḡuahẽvo Santa Rosa ára, tavaygua ha okaraygua ijatypamiva'erã novenahápe. Prosesiõhápe opurahéi estasionéro, oñembokapu ha oñeñembo'e. Upégui ojehopámi ojehecha oñemoñarõramo tóro, ojehugahápe karréra de sortija, oñembopopohápe kavaju saite ha ojevy'apaguasuhápe. Ohechahechapa vaichahína umi polka kyre'ỹporã emilianore ojerokýva.

Ohenduhína ohóvo Mburikao, guaránia porãite Víctor Montórfano ha José Asunción Flores rembiapokue. Ohupytývo Ita, opyta oñomongeta'imi ña Rosa Britez ndive, omoñemu'imi ichupe hembiapokue porãita yvy ñai'ũguiguarépe. Ovy'asyry niko Dorotéo.

Ojupítavoma imba'yrúpe hesaho peteῖ kuña hyeguasúvare, kóva ho'uhína pakovakõi eíra hũre, oñemboja hendápe ha he'i chupe: "Anivémana che reindy re'u pakova eíra hũre, nanemembykõiséiramo ha nanemembyhũséiramo, nderyeguasu aja ndere'uiva'erã avei mbusia ni ígado".

Kuñakaraimi oma'ẽnte hese ku nohenduirõguáicha mba'eve. Ohótavoma imandu'a ipuru'áva ryére ojepokóramo oporombopo'aha katuete, oñembojavévo hendápe upeicharãicha, upe kuña okañyrei.

Ojepy'amongeta tape pukukue javeve. He'i ohóvo ipy'ápe póra mba'enehague ra'e. Ha ñemo'ãnteko avei ku oikuaava'ekue ichupe. Peteῖ kasamiénto koyguahápeko hi'ã ojohecharaka'e hikuái. Na'imandu'aporãinte hese. Ohórõko ohove ha máramonoḡuahẽi.

Opukavyrei ombojevývo iñakãmehembiasakueita ymaveguare. Iñakãme ojeroky mba'éichapa itáva Santa Rosa-pe oñemoserenatamiva'erã kuñataῖ. Cháke, ohechakuaa noñeñanduporãiha, oñakãjopy ha opia tapégui. Iñakãnundu hendy nipo hína ra'e, opyta sapy'ami oñembo'e San Rubén-pe, riremínte ojehasavéma ichugui ha oipykúi jey hape.

Na'iñakãrasyvéi sapy'a. Ohopukumi rire oguejy ochipajogua. Jepe oikuaa hógape oñeha'arõhahína ichupe rora kambýre ha huitῖ maimbe ijyképe, oike chupe ohóvo.

Karu guasu niko hína Santa Rosa távape. Ápe ha pépe ojehesy kavure, oñembojere mbeju, oñekosina so'o jukysy, so'o josopy, nambrenavoi, so'o apu'áma katu hyakuã'asy; mbutuka, vori vori umíva hembypa; lókro ha saporo oñembopupu, chicharõ oñembochyryry japepo ruguápe; mbaipy, kiveve, kaguyjy, kamby arro...

Umi óga kuláta jovái guýpe tatakuápe pytã'asýma sópa paraguái ha oñemoka'ẽma kure ha ovecha ro'o. Kuñanguéra omboguave ohóvo avati, kuimba'ekuéra katu oñembisojovái, mitãnguéra oipyaha takuarembógui ajakarã chipa avati ha chipa aramirõ ryrurã, kambuchi koty ruguapeguarégui ojeterere pohã ro'ysã porãre.

Iñakãrakuve jave hína lomitã, osẽ sapy'a ijapytepekuéra mitãmi akãrague kuarahy. "Kóva ndaha'éirõ Jasy Jatere opa ihovérone", he'i petẽiva. "Ma'ẽmieténa che ra'a, péva voi niko kuri kuehe pyhareve ojehechaukava'ekue chéve. Oimeva'erã pláta yvyguy jára mba'e hína, ajeve peteῖ tesa pirῖme okañyjey", ombojoapy iñirũ.

Upe javete peteῖ mbói ohasa kuñataῖ renonde rupi, opurahéi kyre'ỹve pitogue, oῖhaguéicha omañañemimba kuñataῖre, oikuaapamaguihína hikuái mba'épa he'ise upéva; he'ise pe kuña hyeguasutahahína. "Ha oiméramo Senón pukúgui hyeguasutahína...", oñe'ẽ peteῖva. "Imembyre ipukuvéta malavisiõgui", omokarapachãi ambuéva.

Mitãnguéra opytu'uhárõ oñembosarái tuka'ẽ kañy, tuka'ẽ guapy, mbópa, tikichuéla, valíta chipíũ, sínto kañy ha mba'e.

Karai pirumi vosa ijapére oḡuahẽ vy'aguasuhápe. "Namo oḡuahẽ peteῖ promeséro oúva Tupãsy Ka'akupe rendágui, oiméramo ajavy ajapíne hesakuaitépe", he'i kuñakarai. Mba'e promesérota katu piko, amóvango karai vosa", ombohovái mitãrusu.

Dorotéo añoite pe oikuaáva mba'érepa pe tujami opyta ndovalevéi arma yryvu jukaharéicha, hóga ykeregua ndajeko ombopajeraka'e ichupe. Upete guive oiko tapére, ndijai itavyraimíva, hogaygua jepe omotyre'ỹ ichupe. Oje'e hese iñarandu ka'atyhague:

Akãrague ojeikytῖva'erã jasy ra'ýpe.

Ju'i ha kururu oñe'ẽterõhína oky aḡui.

Ao ñamokãrõ jasy rendýpe ñanembohyeraku.

Kyse ho'áramo ñande pógui ñandevisitáta kuimba'e.

Kuchára ho'áramo ñande pógui ñandevisitáta kuña.

Karai tujamíko oñemoñe'ẽkuaamiva'erã péicha, avave ndahesaráiri ko'ã mba'égui. Yma hesãime opa hendáguio ojejumiva'erã hendápe, ha'émante mitã ojoheáva, ikambyrujeréva ha ipy'arurúva omongueráva. Karaiete va'ekue niko, mitãnguéra otupãnoimbámi ichupe. Ko'áḡa rupi katu oñeñembohorypa hese.

Peteῖ partéra chae imba'eporãva rógape okaru ha oke. "Ahura ndéve kurusúre che áma asẽ jey va'erãha ko mba'égui", he'i peteῖ asajépe ha ho'a omanoite.

Iñeñotỹrã ojepaga peteῖ kuñakaraípe, umi ojahe'ovavoi omanovahápe, hasẽ ojapajaréi gua'u hese, ijahy'osoropa haḡuáicha ojahe'o, michῖ michῖ ojegueroviatavoi mba'e ojahe'ohahína añetehápe, hi'ariguaite, jáparamo, oñembolúto jeyvoi heraitépe. Umi tapicha ohova'ekue tyvytýpe ojehechauka haḡuánte, ipahápe hasẽmba avei.

Oje'e pérupi tujamíre omanoha'ára pyharépe opokohague ipýre okehápe luisõ iporo'ysã guasúre. Jáma katu oje'e ijetahague nomoῖri haguére pokõi áño ojoapykuéri ipesebre.

Dorotéo oimo'ã'ỹre ouva'ekue yvy ape ári, upéi imitã, ikaria'y, ituja ha oimo'ã'ỹre jey omano, itáva Santa Rosape. Kurusu árapentema ojegueromandu'a sapy'ánte hekovekue. 


KATÉURA PÓRA


Ojejuhu katéurape. Mitãkuña'i ndojekuaái moõguipa osẽ. Ha'e noñe'ẽi, ndahérai ha ha'eño peteῖ. 3 áño rupi oreko. Oñeporandu opavavépe ha opaite hendáre oῖpa ikuaaha. Avave ndoikuaái mba'eve. Ñemo'ãnte osẽva'ekue yvy guýgui. Upémarõ ojereraha jey ichupe ojejuhuhaguépe.

- Katéura póra mba'éne hína -he'i peteῖ kuñataῖ-. Mitãmi py pire itaguigua vaicha, ni liméta jekakuéma noikytῖvéi ichupe. Péicha ohasa hekove ytyapýre. Vosa hũndi oñombyapajeréi, ojalocha ha oñombojaru. Avave naimandu'avéi hese. Vichoitámante ojaitypo hetepýpe.

Ndojuhúi ojapysakava'erã ikorasõre. Pyharépe ñoite ohecha kuimba'e oúva omombo yty kamiõ guasuguasúpe. Péicha... 12, 13, 14... áño ohasa, ko'ága ramo ḡuarã mokõi mitãmíma opoñy hapykuéri. Ohasa jey heta ary ha heta hetavéma otyryrýva hapykuéri.

Upéicha ohasa ára, jasy ha ro'y ha avavépe namba'éi, hesáva ndahesái, ijapysáva ndaijapysái, ijrúva ndaijurúi, ikorasõva naikorasõi, ha ha'e ha imembyre imemby membyve. Añaretãme ha aña retã rehe okakuaa oñoakãkãre mitãmimi. Ha'ekuéra joaite ndahérai, ni peteῖva ndahérai ni ndaijapellídoi.

Pyharépe ñoite ohecha hikuái kuimba'e oúva omombo yty kamiõ kakuaaitépe. Ohasa 20, 30, 40 áño ha ha'ekuéra ndahérai ni ndaisédulai, ndaha'éi tetãyguára ni yvypóra.

Ramoite osẽ télepe aipo "Marcos Danilo Juan Manuel" pópe oḡuahẽhague virueta oipytyvõ haḡua kateuraguápe. Mamótapa. Ko'aḡaite peve oime ha'e oguapy ha oñembopiro'y hóga vera guasu guýpe ha ipuru'ã okuaa hyére ha ijurúgui osẽjepi oveve mberu hovy guasu guasu oikóva oja'yro ha ojakerese tapicha poriahu kerayvoty rehe.


KUÑA-RYGUASU


32 áño rupi oreko, ha'e noñe'ẽkuaái gueteri. Heñói guive nosẽiva okápe. Okakuaa óga kupe guýpe ryguasukuéra ndive. Hogaygua oreko ichupe avati ra'ỹire. Upévare ojapyhyrãngue hembi'u, oñemoῖ opikotea hese okokore mboyvemi. Ha'e ndahérai ha ni ivesinokuéra ndoikuaái ichuguigua.

Peteῖ amaguasu rire iko'ẽ tape yképe ha haimete anga ojahoga upépe, mokõi ha'eichaguáje ojehecha upéramo, jepémo oúrõ ḡuarã rrádio, téle ha diarioguakuéra peteῖntema ojejuhu.

Ko tapichami nunga, ohechávo umi oúvape, oñemoῖ oñañise ha ndaikatúi, opererese ha ndaikatúi, okokorese ha ndaikatúi, opererese ha ndaikatúi, ombo'ase ha ndaikatúi. Jepémo ojejuhu, añetehápe ha'e okañyete ha nahesakäi ichupe upe oikóva, upe tape michῖ ichupe upe pyharevépe.

Ára ambuépe oñehendu puhoépe, oñemoñe'ẽ diáriope ha ojehecháma katu téle rupive: "Lambarépe ojejuhu peteῖ kuña-ryguasu, oñembohéra ichupe: "Clara kuña ryguasu", Clara, oḡuahẽ rehe hekovépe ko'ẽ pyahu; kuña-ryguasu, okakuaahaguére ryguasukuéra apytépe.

Ko'aḡaite peve Clara oñe'ẽrãngue okokore, okloklo, opererese, ovevese, ombo'ase ha oguata ryguasu guatápe.     


KURUSU OJEPEPÝVA


Upe ka'arúpe tatatῖ ipojái árare ka'aguy ojepoka aja tata jurúpe. Hendy sununu umi yvyra. Toviru pirukue, savana morotῖme ojevy.

Kuimba'e ijyvatevéva yvyramáta tuichavévagui upe ka'aguýpe, kueheambue guivéma opita upépe. Ojejyvapyso ñemby ha amba gotyo ha oma'ẽ kuarahyreike gotyo.

Mymba oῖhaguéicha ryépe okapu kuarahy. Ka'iguasumivéma okái mboyve oñemosaingo ijajúragui ysypóre ha otororévo ohai tatarendýre iñemano.

Tata... ka'aguy... peteῖntema ko'áḡa. Kuimba'e opitava'ekuehína opyta ka'aguy rendaguépe, ko'aḡaite peve oῖ ohecháva ichupe oñembo'ýramo upe yma oĩhaguetépe, upépe jeko opita ha oma'ẽmombyry ha ipo jovaivépe ojepepy mokõi kurusu, kuarahyreikévo...


ÑASÃINDÝPE


Ahendu ombokapu omboteretetérõ lomitã. Apo apu'ã che rupágui, ambojuruvy'imi che rovetã ha avichea okápe. Ñasãindy rendy porã guýpe ahecha oku'éva tape yképe. Añemyakãseve aikuaaha'ãvo mba'énepa hína térã mávanepa.

Upe mba'e aña nipo ova ova ha ovavahína upépe, mba'e hũ puku guasu peteῖ, vaicha niko. Oñetῖ rupirupi, opoñy, oguata ipy ha ipóre, ojapajeréi... Ñemo'ã hesaverapáva oma'ẽvo jasýre. Oñekũmberéi ha oñemohãimbiti, hendysyrypa. Ojetyvyróvo opoi ijehegui mbyja'ieta ohóva ojejakutupa vandéra tujakue ho'ava'ekue rehe aḡuiete upégui. Ososopa ojejurupe'ávo. Mokõi mberuhovy joguaha -ndaha'éi mainumby- inambi jovaivéva rehe oveve ha ndovevéi, ndovevéi ha oveve.

Upeichaháguinte ñaimo'ã cherecháva. Ajere amaña ichugui kuarahyreikévo ha apoko poko che pysã'i rehe. Amombo okápe pokõi juky ra'ỹi. Añehovetãmboty aipyso mboyve kortína. Amo che pyta sã guive che áva apỹi meve chepirῖ. Rasántema akyhyje upe pyharépe. Ndakekuaavéi, chepijohapa, hi'arietegua, ivaive haḡua, aremavoi chekerasy ajuvokuri. Pyhare ha che rokirirῖete, roñeno ojopohéi. Aipotaitémapa ko'ẽmba. Nako'ẽmo'ãivoi. Che resa ikãmbarei. Ndohasái vaichavoi upe tiémpo. Upeichaite peve ndachepijohávai gueteri che rekove mbykymi pukukue jave.

Amoite ára rapópe ko'ẽju sapy'a. Ko'ẽramo ko'ẽrõ iko'ẽvo che ropepi rurupa jeýtama hína. Mbykychóto oje'e haḡua che rehe aka'uko'ẽhague, péro marãve ndoikói he'i ojepicháva. Che'ãho kakuaa porã, añembyapu'a che sy ryépe ramo guáicha ha añembopy'aguapy. Tóy, tóy, tóy. Mávapa cherokẽmbota, ndaikuaái ni ndaikuaaséi, napenáinte hese ha akeñepyrũ. Cháke aḡaitéma ko'ẽmbáta. Guyrakuéra ijayvujoáma. Hetaitéma chepyapy ahechavaekue ñasãindy rendy guýpe, ndojeikuaavéi che akãgui.

Ára ambuépe, ka'aruláoma asẽ aguata guata ha ahendu oïramo he'íva tererehápe, ndajeko ange pyharénte, oῖhaguéicha vesíno osẽhaguera'e kyse, machéte, yvyra'akua ha mboka ipópe, vála karaírema katu umi isantulariovéva... ñasãindy renimbo kuáre oporomuña. Oῖma katu avei he'íva oporojukahague ra'e hikuái. Ndojejuhúiramo jepe aipo elfinádo retekue, tavaygua ovy'ajoa opytávo. Upete guive ojekeporãjey. Ipy'aguapyjey tyvyty ha naiko'ẽvéi tapére tapicha amyrỹi kanguekue.

Ko'aḡaite peve jasy henyhẽmba jave, añemomandu'ahárõ ku ymaguarére, ambojuruvy'imi che rovetã ha ajesareko ñemihapete, apokopoko che yvapara rehe ku ahecháramo oku'e ku'éva tape mbytépe, tape yképe, néima katu oguatáva ipóre, ipýre, hesavera, ikũsẽ ha hãimbitíva ha ojetyvyróvo opoíva ijehegui mbyja'imimi ojejakutupáva pyhare ru'ãre.


ÑA VENÁNSIA


Ndachepy'áiko amombe'úvo peẽme che remimbyasy, jepe upéicha, aguerosapukáita. Ko'ã mba'e cherapy'asyetéva tatapỹi hovýicha, ndaikatúi aguerokirirῖvo. Che memby, chemongaruhára niko ipore'ỹ ha chemotyre'ỹ guive, añandu chekytῖkurusupáva, ojeguerahami ningo chehegui tetã rembiguáiramo ha upégui oñembohasa oñorãirõvo gerrahápe, nacheñóiko upe arojahe'óva ichupe, ipehẽnguekueramimi avei oñandu chejave, hyépe ha ikorasõme, hyépe, ndaiporivéima rehe oreñesãingoha, oremantenéva, ha ikorasõme, ndouvéi rehe ore rendápe oho guive.

Ko ñorãirõvai omoñepyrũva'ekue chákope rrikokuéra tetã ambuegua, ojojukahápe paraguái ha chovoli, mboriahu memby memete, omokõ che ha che membykuéra kera'yvoty. Hi'ãiténtema opa jey ha toñemboveve poyvi morotĩmi. Nahi'ãveietéma oiko ojojuka tapicha yvypóra ha anivetéma oñembolúto avavete. Jepémo ára ha pyhare añembo'e ha ajepomoĩ Tupãsy Ka'akupépe, nañembyasypakuaavéi ha aréma ndakevéi. Ikatunga'ura'e oḡuahẽ upe ára ha toroimembaite jey che membykuéra ndive, che tapỹime, tove toroñañuã, torojoayhu ha toroikoporãmba aikovepaite peve ha ndaha'éi amanoite meve.


OJAGUAMONDYIVA'EKUE


Ojaguamondýire hese akokuehe ohasakuévo hóga renonde rupi, oho ogueru pya'eporã hymba jagua tuichavéva. Jaguaguasu ojuka jagua'ípe ha ha'e ijaguamondyiharépe. Upe tapicha amyrỹi, hesãi ha oikovépe ojeruremiva'ekue hogayguápe, tove áḡa omanoha'ára, tojejuka ha toñemoῖ avei hendive ikahõme hymbajagua'i retekue.

Ha'etépente niko oumi omano hikuái ojojavete ha amo ipahápe ouporã asyete avei hogayguakuérape, iñe'ẽrendu ha ombojeroviamívo elfinádope. Tyvytýpema ojehokuévo oñeñotỹ rekávo karai Ma'ẽrã re'õngue, ojehechakuaa hetaveha jagua oguahúva yvypóra hasẽvagui.

Vokoikemírõ ḡuarã, kuña ha kuimba'e hesaraipáma ojehuva'ekuégui. Hákatu, upéicharamo jepe ko'aḡaite peve jaguakuéra, péicha ku pyharekue, oguahujoa gueteri tyvytýpe. Upe távape ko'aḡaite peve avavete ndojaguamondyivéi avave rehe.


OJATAPY


Ahasa jave hóga renonde rupi, ha'e katuete ojatapy. Ñemo'ãntevoi ku ndojapokuaáiva ambue mba'e. -Anivéna Ángel rejatapy - oje'emiva'erã ichupe.

Ha'e katu upépe ae ha'ete ku iñakãrakúva ha oñemoῖ ohatapyña ha ohatapyña ha ohatapyña, tata rendýnte ohechase ojeréramo hekove rehe.

Ndojuhúirõ jepe'a ipirúva ojatapy haḡua, oimeraẽ hi'akývagui oñemoῖ ojatapy ha nahendýiramo jepe ichupe, hatatῖngue jepe ohechase. Upéicha ha'e oiko, upéicha ha'e ohasa ha upéicha ou ituja...

Peteῖ árape, mitã Ángel oumi ijepe'apa ha naikorasõtytyivéi, ohóvo amo gotyomive, oñemondyikakuaa, ojuhúvo oha'ãrõhína ichupe tata rendy sununu osununumbáva, tatapỹi rendy jajái ojajaipáva ha'etévoi ombojepotava'ekue hekove pukukue. Upépe ae inambipu'ã ha ohechakuaa ha'etévoi ombojepotahague hatarã.


PYHAREGUA


Pytũvo osẽ hikuái. Kuarahy ndive oha'ã kañykañy. Omymyimba tavaguasu rapére hikuái. Aguapy tape yképe ama'ẽ ha ahecha pyhare isavana hũme oñuãmbaitéma. Tapére kamiõ ipokãvéma. Kuarahy rendy omano ho'ávo ararapo ojejurupe'ávape.

Yvyporaita ojevy hógape. Oĩ ojevývama he'õngue ilómo rehe. Topehýi ojetu'u ha iñakuruchῖ hekoverekuéra jagua ñembyahýicha.

Okápe pyhare oturuñe'ẽ há osapukái, ombopororo ohóvo tape yképe ita'ýra ha itajyrakuéra. Upeichaháguinte, peteῖ BMW overahendýva, umi irruéda ha'ete ojeréva ikupe gotyo, opia ha opyta tape yképe, upépe oñemujoa lomitã mariguána ku'i.

Áuto porãmegua oho mombyrymívo, opytave, ovosina, oñembotape'yke, opytaite ha ohupi upe mitãrusu ojeku'akova'ekuépe.

- Ni póra ndojesalvái ko ñande távape -he'i osẽvo peteῖ ndojekuaáiva kuñápa térãpa kuimba'e, aña mbaraka peteῖ, onohẽvo ijuru rupi sigarríllo ratatῖ-.

Peteῖ aravera ikoni koni ha ohai araru'ãre, upeichaháguinte ipysyry ha ho'a, ochikoteáma katu kavlekuérare. Iñypytũmbaite hapykuerépe.

Ko'ẽtῖsoro opukavy ñepyũma, tapichaite pyharekuénte osẽva, ogue ohóvo ku jasy rendýicha. Kanguekue atýra okeva'ekuehína puénte guýpe iñangekoipa, oku'eku'e, ojepoka, oñakãrapu'ã ha opu'ãtavo oguata haḡuáicha, okapu ha iñasarambipaite irundyvéva yvytu pepóre.


RODOLFO


Sávado ka'aru, Rodolfo ojahu ha oñemohyakuãvurei oho haḡua "Arami" rógape. Tuicha mba'éko pe mborayhu. Ndareíri oje'e péva omoingoveha omanombotávape ha ojukaha hesãivévape jepe.

Rodolfo opurahei'ipa, oike kosináme oñamindu'u. Ombovuporã tova pire. Ipy tapépepama oῖ. Opensa'imi ha ohokuetévo oikejey kotýpe ha oñongatu iku'akuapegua.

Ojupi ikóchepe ha osyryry Eusebio Ayala rapére. Manorã-me ohotahína. -"Mombyry asyetégui aju nerendápe romomorãségui" - opurahéi ohóvo peteῖ Manu ha José Asunción rembiapokue. Mombyry vaicha opensa ohóvo tapichami. Michῖmichῖ ha ja'etavoi opensaha amo arapaha amo gotyomi mba'evoi.

Heta váche vaígui ojei rire tapére, oḡuahẽ sapy'a "Arami" rógape, mokõivéva opukavyrei, ha'ekuérantema umi ovy'asyrýva. Oguejy Rodolfo, oñoñañuã Arami ndive, upéi oike sálape oguapy ha oñomongeta hikuái mborayhúre. Hi'are hikuái upéicha. Jasy oitypei pytũmby pe okápe ha yvytu piro'ysã asy oipeju kuarahyreike guivo.

Ko yvy ape 'ári sa'i oiméne kuña ha kuimba'e ojoayhu porãva, vaicha, ha'ekuéraicha. Ho'apotaite peteῖ meteoríto. Rodolfo osẽ he'i Aramíme: - Ñasẽmíma ñama'ẽma'ẽ okápe, ahechaukase ndéve peteῖ mba'e máramo nderesaraivétava.

Rodolfo oñemomombyry "Arami"-gui, ohovasa pyhare porãite ipysãguasúpe, onohẽ mboka iku'akuapegua, omoma'ẽ ijehe, oñatõi igatíllo ha omboveve iñapytu'ũ.


ROGELIA


Chepy'aguasu katuíramo jepe, upe pyharépe ajumi akyhyjeterei, chemandu'a uko pyharépe Jasy henyhẽte ha che kera irũ ndaipóri che ndive, ha añetehápe ndaikatúi anegávo akyhyjevéntemaha ko'ýte ahendúvo umi jagua oguahupuku ha oñarõmba.

Ama'ẽ che pyapy ha ñasãindy rehe ahechakuaávo pyhare pytemaha. Rogelia ndoúi gueteri hína upérõ ha che cheño peteῖ. Jasy henyhẽte pe amo yvate. Añandu peteῖ chepeuhasáva ohasakuévo, mba'emotepa. Upeichaháguinte peteῖ typycha arigua hyapu oúvo ha hyapu ohóvo che renonde rupi. Upéi okañy óga kupe guýpe ha nosẽvéi upégui.

Aike jey kotýpe pya'e porã, añembotypa ha añeno, aryrýi asusũ upépe apyta peve ake. Ko'ẽmba javéma hína oḡuahẽ sapy'a oúvo Rogelia. Ijaosoropa ha hovako'ẽngue. Mba'evete he'i'ỹre chéve, ojejapete ore rupáre ha opyta oke ko'aḡaite peve, ndaipóri omopu'ãvaerã ichupe upégui. Ha che ndaipotáigui opáy arakuépe ni pyharépe, apyrũvevýi asy, aturuñe'ẽ ha apurahéi kangymínte.


ITAITACHU RA'Y


Karai ma'ẽrã, kuimba'e tarova ha tavyrai peteῖ, nomohembýiva ikomayrerã, hekove tajasuvéntema haḡua, oumiva'ekue orãirõ itajýra poriahumíme. Upéichape ako kuñataῖmi ou hyeguasurei ha nuéve mése aja omongakuaa hyépe mitãmi rekove ha hemimbyasy. Imembývo, osẽ hyégui mitãkuimba'emi hyepore... itúva ha itaitachu joguahaite.


..............................................................................

Ára ou ha ohokuereíva ombohovacha'ῖ, omokarapã ha omoakãmorotῖmba ohóvo karai ma'ẽrãpe. Kuarahy ha Jasy ojopyru maymavetéva rekove rehe, ombo'isa'i asy, oikytῖ, ombovo ha ogueraha ohóvo ipyti'arekuéra ojuhúvape, ko'ẽrei ha pyharerei rehe oporomo'aḡuive mano ryvatãkuaa'ỹ ojejurupe'a ha oñemohãmbitívagui yvykua ypytũme.

Oḡuahẽvo ára ndojehechaukavéimavo karai ma'ẽrãpe ararendy ni ñasãindy, yvy ni araru'ã, ni mba'eve aña ko yvy ape arigua, amyrỹi pyahu oñeñotỹha'árape, upe mitãmi okakuaáva ohóvo mbeguekatúpe, ndoikuaái hasẽpa térãpa opuka, ovy'ápa térãpa oñembyasy, nahesakãi rehe chupe upe omanóvapa oime itúva térã itaitachu.


YVOTYTY REREKUA


Imitãmi guive niko ijyvotyrayhu. Yvoty ohechahápe omochichĩ ha omoñe'ẽmba. Oiméramo oipoty'óva peteĩ ka'avo térã yvyra poriahu, ñemo'ãntevoi ikorasõ sã ojepyekýi ha ojehekýiva ichugui. Mokõi jaguáma ohyekue'o machéte hãimbe jováivape peteῖ ka'arúpe, ko'ãva ou rehe okuaru ijyvotytýpe. Imitã gueteri upérõ.

Ikaria'ývo, omba'apóma upe ha'e ojaposetévape, oñangareko hi'uru yvotyty rehe. Óga iporã porãveháre ojehecha ichupe omba'apóvo yvotyty rupi.

Kuñakaraikuéra ogajára ohayhueterei ichupe hembiapo porãre, ka'avo oñangareko ha opokóva rehente ipotyjerapa. Ha'e niko ymaite guive ikirirῖ ha ndopukaguasuivoi.

Ituja tujavévo ohóvo, ojekuaa kuaave avei ichupe, ika'avoitemi ñande rapicha, heta hetave omomba'aposéva ichupe ijyvotytýpe. Ápe, pépe ha amo ojejetirapa hese, naitiempoguasúiramo jepe, oñeha'ãmbaite ombojerovia maymavetépe. Akóinte kirirῖhápe ohyvykói ha ombyavevo yvy, ombohaviru, oñanamondoro, omyakỹ ka'avo máta ha oñomongeta yvoty ndive.

Ára peteĩme, areteguasu jave, oumi ipiári kuña ikocheverapáva peteĩ. Osẽ oho hendive. Oḡuahẽ, oguejy hikuái ha ha'e oñepyrũ omba'apo, omba'apo ha omba'apo, opensa mombyry ha ojapo ojaposetéva ha ojapokuaaitéva. Ka'arúma upérõ ha ha'e ndojevýi gueteri hógape. Ko'ẽmbajeýma ha ne'ῖrãnte ojevy. Ára ambuéma... ha ndojevyvéi. Ohoite upe tapicha, ñemo'ãnte ku oguereíva arapýgui, upete guive ndojehechavéiva ichupe maramove. 




HIGINIO HA KALAÍTO 


Peteῖ árape, ko'ẽ mboyve, Higinio osẽmi itapỹigui oha haḡua Paraguaýpe, tape yképema oῖ rire ohecháma oúrõ mba'yruguata ivallegua, ojoko ha ojupi ipype, henyhẽte nipo hína ra'e, hákatu amo huguaitépe ohecha peteῖ asiénto inandíva, ha upe tapicha oguapýva upépe ha'eñomi ojepoyru ichupe, ohenóimaramo peteῖ, mokõi, mbohapy jey, oñemboja upe kuimba'e rendápe.

  • Eguapýna ápe che ra'a- he'i chupe.
  • Néi, aguyje ndéve, ha'etépe aliga ko asiénto, ipukúko hína tape- ombohovái.

Oñepyrũma katu oñomongeta hikuái, oporandu ojupe ojovállere ha pévare ha amóvare. Vokoikemírõ ḡuarã ohechakuaáma mokõivéva ndojuavyguasuiha hekopekuéra. Oho mombyrymíma hína hikuái. Tapére ojuasasapáma tapichakuéra osẽva ojehekovereka, ovosinambáma ojupe lomitã, oῖma ipochýva, osapukáiva, omba'evendéva koleytívope hamba'e.

  • Chéngo mbatovigua- he'i osẽvo pe kuimba'e ohenoiva'ekue Higiniope oguapy haḡua ijykére.
  • E'ána, che taitachu ndajeko Mbatovigua avei raka'e, péro che Kompañia Tujukua héra che retã'imi- ambohovái Higinio. Ha mamópa reho tapicha, ombojoapy ha'eháma.
  • Aha aína Paraguaýpe, ajejokuái avogádo rendápe, he'i chupe. Mbatovípeko itukãñorãirõ hína ore rekove -ombojoapy kuimba'e-. Upépe heta mitãmimi, mitãpyahu, kuña ha kuimba'e ohasa'asýva chamígo, nda'ore'yvýiko orekuéra okaraygua-.

Pe kuimba'e oporandu Higinio-pe mamópa ha mba'erãpa ohohína.

  • Ahángo arrehitrrauka che rembiapokuemi, chéko añeha'ã ahai ñe'ẽpoty, hi'ãko chéve ikatúta oñembopurahéi- He'i chupe Higinio.
  • E. Nde piko poéta ha músiko voi avei aipóramo- ombojoapy kuimba'e ambue.
  • Nahániriko tapicha, áḡa katu cheguta mokõive mba'e- he'i Higinio.
  • Kordilleráno ha Varreréñoko músiko mantevaerã -osẽ upe tapicha jurúgui-. Araka'épiko ñamoserenatamíta lokuña, he'ive, opoivémavo ikũgui, upe Mbatovi avogadorã piári ohóva Paraguaýpe.
  • Ha ijami vovéntema ñandéve kuimba'e, omokarapachãi Higinio.

Upéicha oñomongeta ohóvo umi mokõi tapicha ojokuaaramóva koleytívo ryepýpe. Sapy'aitemíntevoi okirirῖ jepi hikuái, ja'eporãséramo ḡuarã iñe'ẽngatu joja hikuái.

  • Ha ndéiko mba'éicha nde réra -oporandu Higinio. Upévo pe kuimba'e opo'ẽ ikamisa vokópe ha oguenohẽ isédula.
  • Che hína Calixto Romero- he'i ombohasávo Higinio-pe ikuatia.
  • Ich, nde piko la Kalaíto Pombéro oje'eha- he'i Higinio hesajekavévo hese.
  • Che ha'e la Kalixto Romero, he'i jey Kalaíto ha ipochy nunga.

Higinio ohechakuaávo Kalaítore oñeko'õinungaha, oñemboserioite jeýnte, upévo imandu'a Kalaíto rembiasakuére, ku ombojurujaiparõguare ikakuaairũngue ha ivalleyguakuérepe he'ívo mba'éichapa ohasaraka'e tetã ambuére ohoramoguare, upépe oñembojojáramo guare chupe tapicha ambue ndive, avavéva nde'irihague chupe Kalaíto Pombéro ni mykurẽ punga, ha upéva voi tuicháma omongaria'y ichupe, -he'iséko hína upe nderapicha nembojojáramo ijehe, pe nandeapo'íri avave ha araka'eve- ko'ápeko ñandevoi jajoharupa- he'iramoguare.

  • Chékatu che réra Higinio Gonsále, rehova'erãmo'ã Radio Nacional-pe, remombe'u ko'ã mba'e pehasáva Mbatovípe, upéicharõ ojekuaáta ha ikatúne oῖ penepytyvõva- he'ive Higinio.
  • Upéva tiko ñane retã puhoe hína- oporandu Kalaíto.
  • Ha'etéma chamígo- he'i Higinio, ojere oma'ẽ haḡuáicha Kalaíto rováre ha ndojuhuvéima chupe upépe.

Karai Higinio Gonsále ko'aḡaite peve oñeporandu oiménepa ra'e añete ojojuhu Kalaíto ndive térãpa vaichántene ra'e chupe. Oñembyesarái rekávo ko mba'égui omoñe'ẽjeyjey ohóvo iñe'ẽpoty ogueromandu'ahápe Itaipu, Jasyretã ha Akaray.


7 /08/2012



PAJESÉRA



Ange pyhare ho'a peteĩ mbyja "Sanguri" távape. Chínta, kuña hi'arapayva'ekue upe yvýpe ohecha upéva ha iñangekoiñepyrũ. Upete guive ndaipy'aguapyvéi ha oñemoĩ ombyaty ipajerã, umi mba'eitánipo oñemoĩ oguenohẽ yvy guýgui, ita kuágui, ka'aguýgui ha ysyry ruguágui. Chínta-pe omoirũ ha oipytyvõ peteĩ mitãkuñaguasu ipuru'akýva.


Oguerekopaite nungáma rire hemikotevẽmby opaje'apo haḡua, oñepyrũ ombokaraku, omokangue, omboho'o, ombopire, ombohague, omonde ha omohyakuã'asy ñe'ẽ arandúpe, aipójeko umi ñe'ẽ herugua ymaite guare oiporumava'ekuevoi isy, isy jarýi, ijarýi sy ha ijarýi sy jarýi... Ha ha'e osẽjey omosã umi ñe'ẽ oporomomba'ekuaáva, he'iháicha pa'i ka'aguy, yvateguakuéra jeko isy ryépema voi oiporavoraka'e chupe.


Chínta ndojavýiva araka'eve, oiméramo hasýva... oporomonguerajey; oiméramo oñembyasýva... oporombovy'ajey; ha'e oikuaa umi pohã guasu; oiméramo ndokyvéi... omongyjey; oiméramo okyeterei... omombijey; oiméramo yvytupochy katu... ojoko térã ojokuái tape ambuére, opa umívare oñemomba'eguasu chupe itávape ha táva ambue rehe.


Ja'eporãséramo, Chinta rire Chinta jey. Opaite mba'épe niko ha'e isỹi, ndaipóri ojapokuaa'ỹva ha oikuaa'ỹva. Ko tapicha oĩporã yvateguakuéra ndive. Áḡa katu ndaipy'aguapyvéiva ku ohecha guive ho'áramo peteĩ mbyja "Sanguri" távape.


Pyhare peteĩme, iména amyrỹi oñe'ẽ chupe iképe, ijapysaitépe, neimakevoi omba'ejerurévo osẽ he'i oikovesejeyha ha upéva upe mba'e oĩha Chinta pópe, jápoke ha'e peteĩ kuña paje, rasántema imba'ekuaáva. Kuña paje oñemondyikakuaa, ikorasõperere, oguata vaicha arai ári, opyrũvoi huguái rehe oikuaahapýpe noporomoingovéiva gueteriha araka'eve, ndaha'éitaramo peteĩ mainumby ra'y re'õngue neporãva ojuhuva'ekue ka'aguy rembe'ýpe, upéramo omoingovejey upe mainumby ra'y, jepéramo ako guyrami ra'y kyrỹi asyete okañýtamavo ka'aguýpe, ojereva'ekue peteĩ aguara guasúpe. - Cháke péva- he'íjeko.


Chinta, kuña iñarandu resãiva, oñembopy'aguasu ha oñemoĩ omono'õ hemikotevẽmby, taha'épa ra'e ka'aguy, ysyry, yvy guy térã ita kuágui, ha áḡa ombyatypaite nungáma rire, oho oñemoĩ iména amyrỹi retekue opytu'uhápe, kambuchi guasu ári, ypýpe, jerére. Upépe, yvy guýpe, iména amyrỹi oñembosarái vaicha hína, ñemo'ãnte imitãse jeýva, oiménune upévare oñembyapu'a isy ryepeguáicha.


Vaicha ku avei oha'ãva kañy kañy maymave yvypóra ndive, ajevéramo opytaite ha itáicha oikirĩ upépe, tahaku hakuháicha, taro'y ro'yháicha, tako'ẽ ko'ẽháicha, tapytũ pytũháicha, ha'e upépe peteĩ mitãra'ymi oĩva isy ryépe, oñembyapu'a ha oñamindu'úva.

Yvyguy guive ha'e ohendu ha oñandu umi opuka, hasẽ, ipyambu, odipara, osapukái, opurahéi, ojeroky ha oipo'óva yva aju, jámakatu tapicha omymbajuka, oñomongeta, okyhyje, ojoayhu, kuña imembyra'y, ha tapicha okambuchi'apóva...


Chínta, ojapopa rire ojapova'erã ha he'ipa rire he'iva'erã, omoingovejey iména retekue, kóva ojoka ikambuchi guasu, ku yma osẽtaramo guaréicha isy ryégui, ha oyvyjokávo, oñemyakãsẽ, oñembohetesẽ ha opyrũjeývo yvy ape rehe, ohechakuaa onasejeyhague. Yvy guýpe ojepokajoa ikambuchi guasúpe amyrỹinguéra maymáva, oiménune oikovesejey térã ipochyjoa.


Sanguri-guakuéra oikuaávo kuña paje rembiapokue, ipochyjoa. Marã añápa ndajeko ojapo upéicha, mba'upépa noporanduraẽira'e mburuvichápe. Oĩma katu okoróiva péicha:

- Péva ndaha'eichéne iména... -he'i peteĩva.

- Omanóva ja'omanóma... he'i ambuéva.

- Jajukajey!!! Jajukajeýna!!! Jajukajeýkatu!!!- he'ijoa tapichakuéra.


Chinta opyta osaingo yvytúre, noñeñanduvéi, ñemo'ãnte naiñapytu'ũvéi, ndaikarakuvéi ha na'ikũvéiva... Ikangy ha hesaraipa opaite mba'égui. Reíma ombojevyséta he'õngue ryrúpe upe kuimba'e omoingovejeyva'ekuépe. Ko'áḡa ha'ehaitéma rehe upe imbarete, iñarandu ha imba'ekuaáva.


Ko kuimba'e Chínta ména amyrỹi, aréma omanova'ekue ha oikove jeýva, hesaraipáma omanohague ha umi ohasaitava'ekuégui omano aja pukukue. Ko'áḡa rupi ha'éntema upe hoy'u, okaru, oke, opáy, oguata, opuka, osapukái, oñe'ẽ ha opurahéiva hapichakuéra ndive.


Kuña paje ha iñirũ, mitãkuña guasu ipuru'akýva, ndoikuaaiguirei mba'épa ojapóta, osẽ okañy ha ohopa hese tavaguasúpe, ndohejaséiramo jepe upe hekoha, ymámi iporãitéva, oñeñandu'ypyhague ko arapýpe, taha'épa ra'e ka'aguy, ysyry, mymbaita, yvytu ha ikakuaa irũngue. Chinta oñandu mba'éichapa ikerayvoty ichicharõmba.


Tavaguasúpe ha ivallepekuéra hendy ha oguévama oha'ãro chupekuéra, upérõ Chinta ohechakuaa mba'éichapa ko mundopy oñyñýi ha hypa, reínte oje'e ha oñemoherakuã ko yvóra okakuaaveha ko'ẽrei rehe ha opamaha korapy oñalambráva yvypórape ḡuarã, aipo ijapu'a porãmbaitémaha ko yvy jaiko ha jaikoveha.


Pyhareve peteĩme, aremiporã riréma, semáforo mátagui ogueraha chupe mokõi, mbohapy, irundy kuimba'e itavaygua, mbaretépe ogueraha ichupe hikuái, upévo ko'ýte ohechakuaa ko yvy nahakãiha ha ndoikuaái mba'évarepa, mávarepa ni mamóguipa oñakaramáta anímo ogueraha chupe umi kuimba'e añambaraka oñembouva'ekue ipiári Sanguri-gui. Semáforo mátagui, ojepomoῖhaguégui ohasávape, omondoro chupe hikuái ku oñemondoroháicha ñanarei kóga ra'y mátagui.


Sanguri-pema rire, ojuhu ako imenakuépe, ha'etévoi omoingove jey va'ekue ikambuchígui. Nipo ra'e upe távape ha'e oñemomburuvicha chupekuéra, ha omanda kakuaa añetehápe, ha'e he'ívante oiko ha ojejapo. Upe kuimba'e ko'áḡaramo ḡuarã ha'ehína upe imbarete, tuicha, iñarandu ha ijyvatevéva itávape. Mburuvicha hekópe, oñemboja Chínta rendápe, oñe'ẽ chupe ijapysápe, ku yma omanóramo guare gueteri ojapo haguéicha iképe. Ko'áḡa omba'ejeruréma chupe ambue mba'e, néimakena tojorami aipo pajevai omyangekóiva oikóni itavayguakuérape, ojerurejey jey ha jey jey chupe ijuru huguypa peve.


Aremi rire, Sanguri mburuvicha pyahu, ohechakuaámaramo upe kuña opytahague iñe'ẽngu ha ndojoramo'ãvéimaha "hembiapo vaikue", ojerure umi kuimba'épe togueraha ichupe peteĩ ysyrýpe, upépe tomoñapymi ha tomboy'upa, áḡa upégui tomombo hetekue peteĩ tatarendy guasúpe, upépe taikusugue, tahyku, taitanimbu. Upe pyharépe, tapichakuéra ojerokyjoa, opurahéi ha osapukaisoro, jahechápa nomuñái hikuái Chinta ãngue opytátava otyryry mundopyre.


Ára ambuépe, tahachi oho omonambi umi kuimba'e ikausaróvape, ogueraha ombokalavóso ha upéi ojevyjey ombyatývo tatarendy guasu rendaguégui upe kuña kanguekue rembyre. Taha'épa ra'e upe kuña paje amyrỹi térã umi kuimba'e oñemoka'irãivape, oha'ãrõmahína ikambuchirã. Upe pyharépe ñasãindy oitypei pyhare, mbyjakuéra oñomoirũmba guasu ha ohesapepa, upéicha rupi ojehecha peteĩ tapicha ra'ãnga oguatakuévo opyrũva ohóvo iñakã ra'ãngáre, upeichaháguinte ho'ajeýma peteĩ mbyja, ko'áḡa tavaguasupeháma, opytahaguépe Chínta irũngue, ha upéva omyangekoiñepyrũ mitãkuña guasu ipuru'akývape.



La sombra


Era una enorme sombra. Tenía el color de la noche. Al pricipio sospeché que sólo era una imaginación, pero luego comprobé que realmente se trataba de una misteriosa sombra. Me percaté que me estaba siguiendo y comencé a apresurar mis pasos para huir de aquel ser espeluznante que emergió de entre los árboles.

El misterio crecía y el miedo se evaporaba en mi alma. Crucé al otro lado de la plaza casi corriendo. Ni un alma en pena caminaba a esa hora de la noche. Tal vez sea el espíritu de la noche- pensé-.

La sombra era un perfecto detective. Captó el miedo que yo fingía y comenzó a acercarse cada vez más. Entonces decidí enfrentarla con el valor de un héroe que no escatima temor a su enemigo. De un golpe me detuve. Ambos nos detuvimos...

Me quedé quieto con una disfrazada tensión frente a ese monstruo. Le Miré fijamente a los ojos. Yo con miedo. Él sin nada. Yo era carne y hueso y espíritu. Él sin carne, sin hueso, solo espíritu. Tal vez era la nada que adoptó la forma de una profunda oscuridad.

Ambos estuvimos contemplándonos en el callejón de la vida y de la muerte.

Era una sombra llena de ojos. Imaginé que su mirada penetraba hasta mis tuétanos. Que inclusive observaba cómo corría entre mis venas la pesadilla que fingía.

Mi espíritu comenzó a incendiarse entre las llamas del terror. Traté de ocultar mi desesperación, pero no  lo logré.

La madrugada ya comenzaba su típico baile con el concierto de las ranas y los grillos. Y la noche ya huía con el aullido de los perros.

Me hubiese gustado tener en mis manos los secretos de la naturaleza para adelantar el tiempo y hacer nacer el sol. Entonces podría sorprender y vencer al misterioso enemigo.

Y la sombra y yo aún permanecíamos en el mismo escenario sosteniendo un largo y mudo diálogo: -¿Quién eres? Le pregunté de repente, rompiendo el silencio al cobrar algo de valor:

- Yo soy tú. Tu otro yo de la oscuridad -me respondió. En ese momento sentí que mi lengua se desplomaba hacia el abismo y una sensación de vacío en el estómago se anidaba. -Y tú eres yo. Mi otro yo de la luz. En el mundo todos tenemos nuestro otro yo.- Añadió con una voz idéntica a la mía.

De pronto apareció un pájaro negro más grande que la sombra y se la comió.



El loro, la jaula


Cincuenta y cinco años. Él, la jaula. Desde allí observa el mundo, confundido en la idea de su libertad. Jaula, mundo, vio correr a los niños, de una generación a otra. La muerte, la dueña. La partida, el dueño... Mientras, él, permanecía colgado, orando y horadando las mismas palabras que el tiempo esculpió en su memoria.


Un día, Azucena, la única nieta que vive en el sitio, pensó cincuenta y cinco años, y decidió dejar en su libre albedrío al predicador colgante.


Salió de la jaula, sintió la caricia del patio, del viento libre, contempló el lenguaje irreconocible de la altura, del bosque... y como a todos ignoraba, el miedo erizó su plumaje, era el mismísimo espanto en forma de loro.


Finalmente decidió repetir la historia, regresó a su pasado y fingió una profunda sensación de alegría.


Desde allí, el soldado verde seguía su andar con cien ojos, pronunciando el mismo discurso... de ayer, hoy y siempre.